Zorg over zorg in ziekenhuizen

Nederland telt steeds minder ziekenhuizen als gevolg van diverse fusies en overnames die de laatste jaren zijn doorgevoerd. Als de diagnose van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) klopt, heeft dat wel tot hogere kosten geleid, maar niet per definitie tot betere kwaliteit.

Dat is slecht nieuws voor zowel de premiebetaler als de patiënt. De consument dus, die moet hopen dat zijn belang in goede handen is bij de ACM, de Autoriteit Consument & Markt. De organisatie die tot taak heeft ja of nee tegen fusies te zeggen, maar daarmee als het gaat om ziekenhuizen uiteindelijk altijd instemt.

De NZa heeft nu in een niet-openbaar schrijven bij de Tweede Kamer aan de bel getrokken. Waarbij mag worden aangetekend dat zij niet de eerste organisatie is die het nut van (sommige) ziekenhuisfusies in twijfel trekt of er zelfs de nadelen van onderstreept. In een evaluatie vorig jaar van de Zorgverzekeringswet noemde accountsorganisatie KPMG de rem op concurrentie een mogelijk nadeel van fusies en concentraties van zorg. Terwijl het de bedoeling is dat de doelmatigheidswinst die het gevolg van een samengaan kan zijn, resulteert in lagere kosten en dus lagere premies, is het tegendeel vaak het geval. De NZa voorziet nu prijsstijgingen bij alle dertien ziekenhuizen die na 2011 door fusies zijn ontstaan. Overigens keurde zij vorig jaar zelf nog fusies goed in de regio’s Den Haag en Leiden, nadat de ACM dat al had gedaan.

Accountant BDO maakte dit jaar de financiële balans op van 74 ziekenhuizen. BDO zag in de cijfers, over 2013, een verbetering, maar constateerde ook dat 20 procent van de ziekenhuizen zich financieel in de gevarenzone bevindt. 2015 is voor deze ziekenhuizen „het jaar van de waarheid”. Het gaat in meerderheid om kleinere ziekenhuizen. Dus is er een tendens naar schaalvergroting, volgens BDO te wijten aan toenemende marktmacht voor de zorgverzekeraars. Het is volgens de accountant maar de vraag of fusies dan de oplossing zijn. Het faillissement van zorggroep Pasana, in Friesland, duidt op het tegendeel. Het omgekeerde geldt ook: een dominante marktpositie voor één ziekenhuis in een regio brengt de verzekeraar in een nadelige onderhandelingspositie.

Omineus in de brief van de NZa aan de Kamerleden is een passage die gewijd is aan de kwaliteit van de ziekenhuiszorg. Dan gaat het met name om veelvoorkomende aandoeningen die op te weinig plaatsen kunnen worden behandeld. Met als gevolg dat de patiënt die aan meer van zulke kwalen lijdt, van het ene naar het andere ziekenhuis moet. Met alle communicatieve nadelen van dien. Niet minder dan de financiële kanten van een fusie zou dit belang van de patiënt leidend moeten zijn bij de beoordeling van een fusie.