Wees eens liev, anders maak ik je kapot

Online doen mensen graag aan shamen: publiekelijk geselen en heropvoeden. Deze week opnieuw: van een rel bij Viva tot haat tegen PVV’ers die bootvluchtelingen doodwensen. We zijn doorgeslagen, vindt Arjen van Veelen.

Illustratie Robin Héman

Op viva.nl verscheen deze week een klikberichtje met ‘10 redenen om een donkere man te daten’. Reden 1: zijn ‘sexy losse heupjes’; reden 2: ‘zijn zachte volle lippen’, enzovoorts. Een bloemlezing van racistische clichés, waarop een Twitterstorm volgde.

De hoofdredacteur van Viva, Vivianne Bendermacher, haalde het stukje snel offline. Dacht ze aan Eva Hoeke, de voormalig hoofdredacteur van modeblad Jackie? Die gebruikte in 2011 het woord ‘niggabitch’ in een stuk over Rihanna en kon opstappen. Of misschien dacht ze aan PR-medewerker Justine Sacco die in 2013 ontslagen werd na één domme, ironische tweet over Afrika en aids?

Bendermacher overleefde het schervengericht, zij het kruipend, en zichzelf geselend. Ze schreef een heel lange excuusbrief. En ze nam Sylvana Simons aan als nieuwe Viva-columnist.

Zijn we doorgeslagen in politiek correct zijn? Een faux pas waar we tien jaar terug nog voor zouden applaudisseren, kan je tegenwoordig je kop kosten. Vroeger had iedereen nog recht op oeps.

Het mooie van Twitter is dat je er dingen leert die je niet op school leerde en niet in de krant las. Twitter voedt op. Bijvoorbeeld over wat racistisch is en wat niet. Maar Twitter is een strenge leermeester, die ook houdt van shamen, het publiekelijk geselen van wie nog onopgevoed is.

De shamer spreekt een soort vloek uit over de persoon die fout zit. Shame on you. En die vloek werkt vaak nog ook. Wie immers zijn gezicht verliest, in een tijd waarin imago alles is, verliest alles.

Aan de schandpaal, die vrouw

Dat shamen zie je overal. GeenStijl bijvoorbeeld publiceerde deze week de naam en de foto van een Amsterdamse studente. Ze zou naar bed geweest zijn met de man van fotomodel Doutzen Kroes. Aan de schandpaal, die vrouw. GeenStijl, preutser dan de SGP.

Op de nationalistische Facebook-community ‘Nederland mijn Vaderland’ (bijna 136.000 leden) verscheen deze week een berichtje over vierhonderd verdronken bootvluchtelingen. Daaronder verschenen honderden reacties, waaronder ook van mensen die blij leken met het nieuws. ‘Verdrink maar lekker, profiteurs’’, schreven ze, of ‘dat ruimt lekker op!!!!!!!’.

Deze standpunten verschillen in wezen niet heel veel van die van sommige politieke partijen, zij het wat sentimenteler verwoord. En met meer spelfouten (waar je niet om moet lachen; niet iedere Nederlander is academisch opgeleid). De moderatoren van ‘Nederland mijn Vaderland’ hebben de foute reacties in elk geval verwijderd (‘Vluchtelingen de dood toewensen? Nee dat gaat echt te ver!’). Gezien het aantal likes, leek de meerderheid van de leden het daarmee eens.

Naam, woonplaats en foto

Shockblog Retecool publiceerde deze week echter een anoniem stuk met de namen, woonplaatsen en profielfoto’s van vier lukrake ‘foute’ reageerders onder de kop ‘400 Dode Bootvluchtelingen Is Feest Bij Nederland Mijn Vaderland’. Met ook nog eens verzonnen citaten erbij, nauwelijks herkenbaar als zodanig.

Retecool is een shockblog met een lange staat van dienst, maar het heeft wel eens betere ideeën gehad dan deze anonieme heksenjacht (een beter idee was die ‘reaguurbot’, een paar jaar terug, een machine die automatisch populistische reacties plaatste onder Telegraaf-artikelen).

„Soms vraag je je serieus af wat er bij mensen in hun hoofd omgaat”, schreef Retecool voordat ze vier individuen ging geselen vanwege hun onnadenkende reaguursels. Als je je dat inderdaad serieus afvraagt, vraag het ze dan gewoon zelf.

Ik chatte bijvoorbeeld met Sylvia, die in het Retecool-stuk genoemd wordt als een van de reageerders die blij is met dode bootvluchtelingen. „Nederland is vol en dan mag je niet je mening geven?”, zei ze tegen me. „Alles hier draait om vluchtelingen, ik word daar een beetje moe van.”

Maar moet je dan blij zijn met verdronken bootvluchtelingen? „Dat had ik misschien niet zo moeten zeggen”, erkende ze. Verder leek ze me vooral verbitterd over economische malaise, en ze sprak de leiders na die daar niet de banken, maar de bootjes de schuld van geven.

Maar door dat artikel op Retecool werd ze nu wel bedreigd. Zestien berichtjes, had ze al geteld.

Hartje, hartje, hartje

Bijzonder, hoe mensen zo verontwaardigd kunnen zijn over gebrek aan empathie, dat ze de ander dood wensen. Wees lief voor elkaar, zegt de shamer, hartje, hartje, hartje, anders maak ik je kapot!!!!

Cabaretier Claudia de Breij twitterde dat ze blij was dat Nederland anders over racisme is gaan denken. Alleen, schreef ze, „de gretigheid waarmee de zogenaamde foute types (nu Viva) aan de schandpaal wordt genageld vind ik overigens weinig verlicht.”

Dat lijkt me de essentie. Je kunt niet doorslaan in racisme (of welk onrecht) te bestrijden; je kunt wel doorslaan in schieten op individuen. Sloop het probleem, niet de persoon.