Spoedoverleg bed-bad-brood voortgezet. Welke opties heeft coalitie?

Fractievoorzitter Halbe Zijlstra komt aan op het Binnenhof voor een VVD-topberaad over de illegalenkwestie op het ministerie van Algemene Zaken. Foto ANP / Martijn Beekman

Wel of geen opvang van illegalen? VVD en PvdA zijn er nog altijd niet uit. Maandag wordt in Den Haag verder gepraat over bed, bad en brood. Welke opties liggen op tafel?

Annemarie Kas, plaatsvervangend chef van de politieke redactie van NRC, noemt drie mogelijke varianten die op tafel besproken zouden worden door de coalitiepartijen.

1. Tijdelijke opvang tot uitspraak hoogste rechter

Er komt tijdelijke opvang, totdat de hoogste rechter in Nederland uitspraak heeft gedaan over de vraag of het kabinet daartoe eigenlijk wel verplicht is. Als dat het geval blijkt, kan de VVD tegen de kiezer zeggen: we wilden het niet, maar we zijn gedwongen door de rechter.

2. Landelijke opvang in Ter Apel en Gilze-Rijen

Er komen één of twee locaties voor landelijke opvang, bijvoorbeeld in Ter Apel en Gilze-Rijen, met alleen de hoognodige basics. Dit was ook een optie die voormalig staatssecretaris Fred Teeven opperde, maar die afgewezen werd door zijn partij. Hoewel gemeenten door een centrale opvang mogelijk alsnog in de problemen komen, omdat uitgeprocedeerden dan in hun stad of dorp blijven rondzwerven, zou dit wel een acceptabele optie zijn voor de PvdA.

3. Gemeenten blijven opvang regelen

Toen het Europees Comité voor Sociale Rechten in november vorig jaar concludeerde dat illegalen voedsel, onderdak en kleding moeten krijgen, zijn gemeenten alvast begonnen met het organiseren van opvang. In december vorig jaar volgde een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, de hoogste bestuursrechter, die bepaalde dat de overheid inderdaad een basale vorm van opvang moet regelen: bed, bad en brood.

De vraag is: als de gemeenten het gaan doen, draagt het Rijk dan bij? Een stad als Amsterdam is daar naar verluidt ruim 2 miljoen euro per jaar aan kwijt. Toenmalig staatssecretaris Teeven zegde de gemeenten uiteindelijk financiering van de opvang toe. Die is tijdelijk, dat wel, want de hoogste bestuursrechter gaf een deadline mee. De opvang is verplicht gesteld tot twee maanden na de uitspraak van de Europese ministers. Als coalitiepartijen VVD en PvdA geen – of een voor de illegalen negatief – besluit nemen, begint dus over twee maanden het hele juridische circus voor deze mensen opnieuw.

Maar…

Het probleem met deze varianten is dat ze alle drie, in meer of mindere mate, de vreemdelingen voorzien in opvang. En dat is juist wat de VVD niet wil.
Annemarie Kas:

“De VVD is principieel van opvatting dat uitgeprocedeerden alleen opvang mogen krijgen als ze meewerken aan terugkeer naar hun land van herkomst. Terwijl de PvdA zegt: ja, terugkeer naar land van herkomst vinden wij ook van belang, alleen bereik je dat doel beter als mensen even rust aan hun hoofd hebben en zich niet druk hoeven te maken over waar ze slapen die nacht.

“Waar de inzet aan het begin van deze week absoluut geen coalitiecrisis was, kan die gedachte door het verstrijken van de tijd steeds gemakkelijker opkomen. Voor de PvdA is dat een gevaar, voor de VVD ook een verleiding. Bij de VVD bestaat ook de gedachte: stel dat je nu instemt en het kabinet struikelt binnen een paar maanden ergens anders over. Dan zegt de PVV, ja VVD, júllie hebben de opvang van illegalen mogelijk gemaakt.”