Scoop? Met jou praten we niet meer

Een journalist van EenVandaag werd op een ‘zwarte lijst’ gezet na onthullingen, blijkt uit intern mailverkeer. Zo werkt damage control van een PR-afdeling.

Een militair maakt zijn wapen school

Hanteert het ministerie van Defensie een zwarte lijst voor journalisten? Onzin, zegt het ministerie. Ja, zegt de redactie van EenVandaag. De actualiteitenrubriek van AVROTROS wordt naar eigen zeggen tegengewerkt en krijgt minder snel iemand van Defensie voor de camera.

Aanleiding zouden de kritische reportages zijn die EenVandaag maakte over het jarenlange gebruik van de giftige wapenreiniger PX-10 bij Defensie en de omstreden dood van een twintigjarige militair tijdens een training van de Luchtmobiele Brigade in 2011.

Het bewijs, volgens EenVandaag: een interne mail van het ministerie. Daarin staat dat onderzoeksjournalist Jan Born van de rubriek door de dienst communicatie (DCO) „op het matje geroepen moet worden, althans in ieder geval op de zwarte lijst wordt gezet”. EenVandaag kreeg de mails dankzij de Wet openbaarheid van bestuur. De redactie deed een beroep op de WOB na kritische opmerkingen van minister Hennis (Defensie, VVD) in de Tweede Kamer over de actualiteitenrubriek. Born: „Tot onze verrassing zaten er ook allerlei interne e-mails bij, die doorgaans ‘gezwart’ worden.”

Een woordvoerder van Defensie ontkende gisteren op Twitter het bestaan van een lijst met ‘besmette’ journalisten. „Het is geen interne DCO-mail. Het is mail van een teleurgestelde defensiemedewerker die zijn mening geeft.” Het ministerie reageerde niet op een verzoek om meer commentaar.

Born zegt dat Defensie het nieuws op de „gebruikelijke manier” probeert te ‘debunken’. „De mail is niet van zomaar een medewerker, er is ook binnen de top [van het ministerie] gemaild over de te volgen strategie.”

Zwarte lijst of niet, feit is dat de directeur communicatie en een woordvoerder van het ministerie daadwerkelijk zijn langs geweest bij EenVandaag om te praten met de hoofdredacteur en de eindredacteur. „Een ijzig gesprek”, aldus Born. „Daarna was de kou allerminst uit de lucht.”

Het is een van de eerste keren dat er direct bewijs lijkt te zijn voor een harde, agressieve houding van een afdeling voorlichting in Den Haag. De praktijk aan het Binnenhof – en elders in de media – is dat journalisten met kritiek een tijdje in een (figuurlijk) strafbankje komen. Ze worden niet of minder snel teruggebeld en krijgen geen interviews meer aangeboden.

De kritische oorlogsverslaggever Arnold Karskens (nu ThePostOnline) vindt het een goede zaak dat deze zaak nu boven water komt. „Het laat zien hoe groot de macht van woordvoerders is. Als je te kritische vragen stelt, zwijgen ze je eerst dood. Daarna maken ze je belachelijk en vervolgens gaan ze je tegenwerken.” Karskens zegt dat hij dat vooral merkte toen hij Nederlandse missies in Afghanistan en Irak volgde. Hij voelde zich bedreigd, vooral in Afghanistan, na „negatieve kritiek over mijzelf die daar actief werd verspreid door Defensie”.

Tweede Kamerlid Jasper van Dijk (SP) heeft vragen gesteld aan minister Hennis over de zwarte lijst van EenVandaag. „Maak er een eind aan. Zo’n lijst hoort bij landen als China en Rusland maar niet bij Nederland.” Ook de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) wil zo snel mogelijk opheldering van de minister over de kwestie.