Maak van Rotterdam een stadstaat

Rotterdam moet zich in de toekomst ontwikkelen in de richting van een stadstaat. De Hamburgse variant ligt het meest voor de hand, schrijft Nico Haasbroek.

Als Rotterdammer ga ik vaak naar andere havensteden. Om te vergelijken, te leren maar ook omdat de sfeer en dynamiek van havensteden mij aanspreken. In Europa heb ik vooral op Antwerpen, Barcelona en Hamburg gefocust. Rotterdam is op wereldschaal een dorp, maar wel met een wereldhaven, terwijl Hamburg eerder een metropool is met de derde haven (in grootte) van Europa. Beide steden zijn ongeveer even oud, maar ze hebben zich, vooral in politiek en bestuurlijk opzicht, verschillende gedaanten aangenomen. Wat mij opvalt als ik in Hamburg ben is dat de haven er meer onderdeel van de stad is (wat ook komt omdat de haven meer in het centrum van de stad ligt) en dat de haven daar veel uitgekookter aan de man wordt gebracht. Op het jaarlijkse festival komen 1 miljoen bezoekers af. Vanuit het havenhotel met een schitterend uitzicht op de Elbe met zijn schepen en kranen heb ik het havenfeest nog niet zo lang geleden uitbundig mee gevierd. Bij een eerder vergelijkend onderzoek vielen mij twee dingen op: in Hamburg kan je op veel meer plekken en ook ’s avonds laat internationale kranten kopen en cappuccino drinken. In Rotterdam worden de meeste koffieapparaten al rond 21.00 uur schoongemaakt. Ter zake nu.

Hamburg is vooral als stadstaat interessant. Het ziet er naar uit dat de stad, net als in het verleden, weer meer aan de macht komt. VPRO’s Tegenlicht liet daar eerder dit jaar een paar sterke voorbeelden van zien. Door de globalisering enerzijds en de behoefte aan kleinschaligheid anderzijds komt het eerder geformuleerde ideaal van ‘denk globaal en handel lokaal’ stapje voor stapje dichterbij. Den Haag staat steeds meer invloed af aan Brussel, en de economische centra als Rotterdam, Amsterdam en Eindhoven winnen aan betekenis.

Het ontwerpen van een variant op het model van de stad- en deelstaat Hamburg lijkt daarom een logische volgende stap. Hamburg heeft als stadstaat veel meer baat bij de inkomsten uit de haven dan Rotterdam. Zo komt bijvoorbeeld de bij havenwerknemers en -bedrijven geheven inkomsten- en vennootschapsbelasting direct ten goede aan de stadstaat, wat jaarlijks voor een plus van 800 miljoen euro zorgt. Hamburg heeft dan ook een gezonde economie en het grootste aantal miljonairs van Duitsland. Een schril contrast met Rotterdam, dat weliswaar jaarlijks 63 miljoen dividend van het havenbedrijf krijgt uitgekeerd, maar verder voor 2 miljard euro in het rood staat en daarvoor jaarlijks miljoenen aan rente betaalt.

Door een nieuw economisch beleid van de stadstaat Rotterdam zou een groter deel van de inkomsten uit de haven aan de gemeente ten goede komen.

Ik stel daarom voor om een studiegroep te vormen met (zo onafhankelijk mogelijke) deskundigen van onder meer de Erasmus Universiteit, de Rekenkamer Rotterdam en het Havenbedrijf om een onderzoek te doen naar de ontwikkeling van een op Rotterdamse leest geschoeide stadstaat. Eerste aanknopingspunten voor een dergelijke studie zijn:

• Stadsontwikkeling in de nieuwe economische realiteit. In dit gemeentelijk online document staan de contouren van het toekomstig beleid van Rotterdam, waarin „havengerelateerde bedrijven aan de stad gebonden worden en kennis een steeds belangrijkere concurrentiefactor zal worden”.

Hamburg hält Kurs, het havenontwikkelingsplan tot 2025. Een bijna honderd pagina’s tellende boeiende toekomstschets van de haven van Hamburg.

Vooral wat betreft de verkeersproblematiek bevat Hamburg hält Kurs goede ideeën. Omgekeerd kan Hamburg weer profiteren van Project Avanti, een in Rotterdam ontwikkeld kaartsysteem waardoor schepen meer lading kunnen vervoeren zonder aan de grond te lopen.

Kortom: beide havensteden kunnen bij het realiseren van hun plannen en in hun concurrentie met de Aziatische wereldhavens veel van elkaar leren.