Hoe de VS het IMF dreigen te verspelen

De macht in de wereld verschuift, richting China. Maar het IMF staat stil, omdat de VS veranderingen tegenhouden. „Je kunt de wereld niet enkel leiden met hard power.”

Blijft er straks nog iets over van de ‘Washington consensus’? Deze term staat voor de macht en de uitgangspunten van twee van de belangrijkste instellingen in de internationale economie: de zusterorganisaties Wereldbank en Internationale Monetaire Fonds, die in 1944 in het stadje Bretton Woods onder Amerikaanse regie in het leven werden geroepen om de na-oorlogse economische en financiële wereldorde vorm te geven.

Nu de machtsverhoudingen in de wereldeconomie met de opkomst van China sterk veranderen, wordt het de vraag of de VS zullen toestaan dat het institutionele bouwwerk meeverandert. De kwestie werd vorige maand acuut. China nam vorig jaar het initiatief voor de oprichting van de Aziatische Infrastructurele Investeringsbank (AIIB). Toen eind maart de deadline naderde voor landen om zich als medeoprichter in te schrijven, meldde tot verbijstering van de Amerikaanse regering het Verenigd Koninkrijk zich bij China. Met de Britten eenmaal over de brug, volgde een lawine van late aanmeldingen uit vrijwel geheel Europa, inclusief Nederland.

Uiterst frustrerend

Zo werd een klein, regionaal initiatief plotseling een Chinees alternatief voor de Wereldbank. „De AIIB was eigenlijk helemaal niet zo’n big deal”, zegt econoom Fred Bergsten in zijn kantoor bij het Petersen Institute for International Economics. Dat is een van de belangrijkste denktanks in de Verenigde Staten, waarvan Bergsten na een loopbaan bij de regeringen van zowel president Nixon als Carter, in 1981 de medeoprichter was. „De VS hebben de AIIB zelf belangrijk gemaakt door te proberen de bondgenoten te weerhouden er lid van te worden. De poging om China te isoleren is nu omgeslagen in een eigen isolement.”

In Washington doet iedereen er op het eerste gezicht luchtig over. Ja, de AIIB is meer dan welkom. Er is genoeg te doen. Fijn dat Azië een investeringsimpuls krijgt. Maar onderhuids spelen andere gevoelens. Het IMF wacht nu al vijf jaar op Amerikaanse goedkeuring van een kapitaalsverhoging die het gewicht van de stemmacht in het bestuur zal verschuiven naar opkomende landen.

Dat wachten is uiterst frustrerend, want de verhoudingen in de wereld veranderen snel, terwijl het IMF stil staat. „We verliezen aan geloofwaardigheid omdat de grootste aandeelhouder niet over de brug komt”, zegt een ingewijde. En dus wordt gebroed op alternatieven. Bij het IMF valt te beluisteren dat de kapitaalsverhoging, en de veranderende stemverhouding die daarmee gepaard gaat, wellicht stukje bij beetje wordt doorgevoerd – telkens net subtiel genoeg om geen Amerikaans veto uit te lokken.

Wat meer soft power

Valt Europa met de aansluiting bij de Chinezen de Verenigde Staten af in het IMF? De Duitse minister van Financiën Schäuble nam gisteren bij denktank Brookings Institution geen blad voor de mond. „Het is heel lastig om het Amerikaanse Congres hier niet de schuld van te geven. Je kan deze geglobaliseerde wereld niet politiek en economisch leiden met alleen hard power. Het moet ook met soft power, met wederkerigheid.”

Volgens Bergsten zetten de gebeurtenissen nu twee ontwikkelingen op scherp. „De eerste is dat de hele gang van zaken China nu het zelfvertrouwen heeft gegeven om ook andere instituties in het leven te roepen die zijn vormgegeven naar de eigen wensen. De tweede is dat het Amerikaanse leiderschap nu wankelt, vooral door de strijd tussen de regering-Obama en het Congres.”

Is er dus het risico dat er zomaar een alternatief, Aziatisch IMF komt: een ‘AMF’? „Ontegenzeggelijk”, zegt Bergsten. „De hele gang van zaken onderstreept dat de opkomende markten de wens hebben om eigen instituties te creëren en zichzelf te bevrijden van de Bretton Woods-instellingen.”

Er komt een nieuwe lakmoesproef aan. China heeft gevraagd of de eigen munt, de yuan, per 2016 kan worden opgenomen in het mandje van valuta (dollar, yen, euro en pond) waar het IMF nu mee rekent. Opname van de yuan is grotendeels symboliek, maar om die symboliek gaat het nu juist. Wordt het land serieus genomen?

Volgens IMF is er ruimte voor de yuan

De yuan voldoet nog geenszins aan de eisen: open kapitaalverkeer en vrije verhandelbaarheid. Formeel zou het bestuur van het IMF de toetreding moeten afkeuren, zeggen insiders. Maar directeur Christine Lagarde liet gisteren doorschemeren dat er ruimte is. Zullen de VS, met hun vetorecht, ook dit afwijzen? Bergsten: „Als de VS zich verzetten, herhalen ze de fout met de AIIB. Het opnemen van de yuan is een natuurlijke en wenselijke manier om China in het hart van het bestaande systeem te brengen, dus in de huidige architectuur.”

Alles om China geen aanleiding te geven om, beledigd en afgewezen, zelf een regionaal IMF in het leven te roepen. Want dáár gaat het volgens Bergsten om. „De grote kwestie van de 21e eeuw wordt de integratie van China in de leiderschapsstructuur van de wereld, of in ieder geval van de wereldeconomie. En of de zittende machten, de VS maar ook Europa, dat op een soepele manier kunnen laten verlopen of de confrontatie aangaan.”