Open Boek: Esther Gerritsen

In deze rubriek wordt een schrijver gevraagd naar zijn of haar boekensmaak. Deze week Esther Gerritsen (43), die het Boekenweekgeschenk 2016 schrijft.

Welk boek bent u nu aan het lezen?

Story van Robert McKee. Hét handboek voor scenarioschrijvers. Dat doe ik vaker: handboeken lezen. Zo las ik in het verleden ook Poëtica van Aristoteles bijvoorbeeld. Geestig leesvoer. Handboeken willen uiteenzetten waarom zoiets als een boek goed werkt, en vooral hoe. Maar boeken werken niet op één manier, dus vind ik het vaak ontzettend leuk om te merken dat die handboeken met hun beschrijvingen nooit helemaal wegkomen.”

Waar leest u het liefst?

“Op de bank, alleen heb ik er geen. Uit protest tegen bijgelovigheid heb de aanschaf van een bank eindeloos uitgesteld. Ik dacht: ‘het onzin Esther, dat jij een bank nodig hebt om goed te kunnen lezen’. Maar als ik in bed lees, val ik in slaap. En een stoel is mij te alert. Dus heb ik tweeënhalve week geleden toch maar een bank besteld. Laat ik geloven.”

Welke schrijver benijdt u?

Marijke Schermer. Ik vind het ontzettend knap hoe zij in haar in 2013 verschenen debuut Mensen in de zon met haar essayistische toon helemaal recht doet aan het verhaal. Het gaat over mijn generatie, mensen met jonge gezinnen. Daar weet ze allemaal wijze dingen over te zeggen. Als ik dat zelf doe, zegt mijn redacteur: haal dat er maar uit. Ik benijd mensen die essayistische wijsheden kunnen koppelen aan een goed verhaal. Marijke Schermer is iemand die zinvol kan uitweiden.”

Wanneer stopt u met het lezen van een boek?

“Zodra het heilige moeten naar binnen sluipt. Dat het huiswerk wordt en ik het gevoel krijg dat, als ik met dit boek klaar ben, ik eindelijk het boek mag lezen waar ik wél zin in heb.”

Bestaat er een essentieel onderdeel dat iedere goede roman bezit?

“Nee, en dat is juist zo leuk. Er zijn honderdduizend regels te verzinnen waar je wat mee kan en die je op kunt volgen. Maar het mooiste is natuurlijk als je iets hoort of leest en denkt: dat mag dus ook. Ik heb het bij het lezen van Louis Couperus. Hij kan zo onevenwichtig lang uitweiden over het uiterlijk van een vrouw. Een handboek of een slechte redacteur zou je zorgelijk aankijken en zeggen: “zou je dat nou wel doen?” Ik word er heel vrolijk van.”

Welk boek moet iedere ouder aan zijn kind voorlezen?

Het Slaapboek van Dr. Seuss. Dat ken ik uit mijn hoofd. Het gaat over een wereld met vreemde wezens die allemaal in slaap vallen. Je gaat er zelf van gapen. Hoewel mijn kind er vooral de slappe lach van krijgt.”

Wat is volgens u de beste boekverfilming?

Brandende liefde, met Peter-Jan Rens en Huub van der Lubbe, Monique van der Ven. Het heeft dat vrolijke onstuimige dat ook in Jan Wolkers’ gelijknamige boek zit.”

Wie is uw favoriete literaire karakter?

“De naamloze persoon uit Een doodgewoon leven van Karel Čapek. Hij is een heel gewone man die nagaat hoe klein en onbeduidend zijn leven is geweest. Hij beschrijft heel eerlijk hoe klein en laf een mens is. Het is eigenlijk zoals je wenst dat niemand zichzelf ziet. Die nietsontziende blik spreekt me ontzettend aan. Ik zou hem willen troosten. Ik gun hem iets meer leugens in het leven.”

Zit er een systeem in uw boekenkast?

“Mijn boeken staan gesorteerd op genre en alfabet. Maar vanwege de komst van die nieuwe bank heb ik de kasten moeten verplaatsen. Daardoor klopt het systeem niet meer. Als die bank eenmaal staat, komt er vanzelf een moment dat ik het ga oplossen.”

Wat is uw favoriete schrijver?

“Virginia Woolf. Zij durft zo ver te gaan met het onderzoeken van het innerlijk van een hoofdpersoon. Zoals inThe Waves, waarin ze beschrijft hoe de gedachtewerelden van verschillende mensen elkaar ontmoeten. Woolf probeert het taalloze denken van mensen te vatten, vast te leggen hoe de mens denkt op een niveau waarop we eigenlijk nog geen woorden aan onze gedachtes hebben gegeven. Er zijn maar weinig schrijvers die dit durven.”

Herleest u boeken?

“Ik lees weinig boeken. Maar de boeken die ik lees, herlees ik vaak. Op dit moment herlees ik Slachthuis 5 van Kurt Vonnegut, een roman waarin hoofdpersoon Billie Pelgrim eerst het bombardement van Dresden meemaakt, maar ook ontvoerd wordt naar een buitenaardse planeet. Een gekke combinatie, waar Vonnegut mee wegkomt omdat er personages in het boek zijn die de hoofdpersoon voor gek verklaren. Zo kunnen we die vreemd science fiction-uitstap als begrijpelijke gekte afdoen, en er toch stiekem in geloven.”

Wat is het ergste dat u ooit met een boek hebt gedaan?

“Toen ik zestien was heb ik weleens sigaretten gerold van de dunne blaadjes van de Bijbel. Ik heb wel alleen de onbeschreven bladzijdes gebruikt. Ik ben heel netjes.”

Over welk onderwerp wilt u in de toekomst nog een boek schrijven?

“Ik wil heel graag een boek schrijven over een gelukkige hoofdpersoon, iemand zonder problemen. Volgens mij doet Annelies Verbeke dat nu in Dertig dagen. Die wil ik snel gaan lezen.”

Welk schrijver is ten onrechte in de vergetelheid geraakt?

“Ray Bradbury heeft zulke goeie korte verhalen geschreven. We zien hem nu voornamelijk als sciencefiction schrijver, maar hij mag wat mij betreft in het rijtje met Raymond Chandler. Hij kan de meest vreemde verhalen heel invoelbaar maken. Gek genoeg is de laatst overgebleven zeeslang op aarde , in zijn korte verhaal The Fog Horn, voor mij een van de meest tragische personages uit de wereldliteratuur.”

Wat is het eerste boek dat u als kind las? Dat u zich kunt herinneren tenminste..

Vogeltje van M. Everma. Dat is een Rooms-Katholiek kinderboek over een kind dat verlamd raakt omdat het te vroeg in het jaar gaat zwemmen. Tijdens een bezoek aan Lourdes, ziet ze dat andere kinderen het nog zwaarder hebben. Dan weet ze haar lot te dragen. Ook las ik al vroeg Puk en Muk en Schobbejak, die in een concentriekamp terechtkomen als ze een prinses willen redden. In het boek verscheurt Schobbejak - zo wordt Hitler in het boek genoemd - met zijn blote tanden een tapijt aan stukken.”

Welk boek heeft u tot je eigen schande nog niet gelezen?

Kees de Jongen van Theo Thijssen. Kees is, met zijn herkenbare verbeeldingskracht, zo’n personage die je al denkt te kennen, terwijl ik dus nog nooit over hem gelezen over heb. Het is alsof je weet dat iets bestaat, zoals Stonehenge, maar je het eigenlijk nooit hebt bezocht. Toen ik ooit het Madeleine-moment las in Combray van Marcel Proust, had ik het gevoel alsof ik een wereldwonder zelf aanschouwd had. Alsof je iets wat je op een plaatje ziet, in het echt ziet.”

Wat is het eerste boek dat u gaat lezen?

Dertig dagen. Ik ben erg benieuwd hoe het Verbeke is gelukt om een verhaal over een gelukkig personage spannend te houden.”