Er komt pas herstel als die lage lonen stijgen

Nederland is kampioen laagbetaalde kruimelbanen voor jongeren. FNV’er Ton Heerts pleit voor ‘normale lonen’.

‘Van ondernemingen kan worden gevraagd dat zij bij de vaststelling van hun beloningsbeleid rekening houden met de maatschappelijke omgeving. Het gaat altijd om het vinden van een balans”, zei Hans de Boer, VNO-voorzitter, onlangs in De Telegraaf. Hij reageerde op de bonussen van de ABN-top, maar die balans geldt natuurlijk ook voor de allerlaagst betaalden. En die is zoek.

Een voorbeeld: het jeugdloon. Kortgeleden berichtte het Nibud dat mbo’ers steeds dieper in de schulden zitten. De gemiddelde uitwonende mbo’er heeft een inkomen van 903 euro per maand en dat is flink lager dan de 1052 euro die er iedere maand uit gaat. Hun schuld is in vier jaar tijd verdriedubbeld tot 3.681 euro. Geen wonder: voor werkende jongeren met een mbo-opleiding is het vrijwel onmogelijk om een baan te vinden waar je van kunt leven.

Wist u bijvoorbeeld dat je in Nederland op je achttiende recht hebt op slechts de helft van het volwassen minimumloon en dat je dan nog vijf jaar moet wachten tot je normaal minimumloon verdient? Als je op je achttiende volwassen wordt, stemrecht krijgt en verplicht bent om voor 100 euro per maand een zorgverzekering af te sluiten, dan ben je een volwaardig lid van de samenleving – maar niet op de arbeidsmarkt. Daar word je afgescheept met een fooi. En wist u dat Nederland daarin zowat het enige land ter wereld is? Dat je met ons jeugdloon, ook als je fulltime werkt, nog steeds een heel eind onder de armoedegroens zit? Dat van de Nederlandse jongeren tot 23 maar vijftien procent financieel zelfstandig is? Logisch dat zij moeten lenen om de eindjes aan elkaar te knopen.

Daarom zijn wij samen met een aantal andere organisaties de Young & United-campagne gestart: het herstellen van die balans, ten behoeve van de jongste, laagst betaalde werknemers. De overweldigende respons – 30.000 handtekeningen in amper een week tijd – bewijst het: het is hoog tijd iets aan de benarde positie van werkende jongeren te doen. Als je als jongere bij Albert Heijn, H&M of McDonalds voor half geld wilt kopen, lachen ze je uit, maar voor half geld werken vinden ze heel gewoon.

Wij hebben uitgerekend wat bedrijven jaarlijks opstrijken dankzij het jeugdloon. Neem Albert Heijn: dankzij het jeugdloon klopt Ahold 43 miljoen per jaar uit de zakken van zijn jongste werknemers. Ahold’s CEO Dick Boer verdiende in 2013 3,4 miljoen euro. 1.634 euro per uur. Tweehonderdzestig keer zoveel als een achttienjarige vakkenvuller. Of neem McDonalds. Ruim de helft van het personeel van McDonalds is jonger dan 23. Tezamen subsidiëren die McDonalds met 36 miljoen euro per jaar; een multinational waarvan de hoogste baas 7,5 miljoen euro per jaar verdient, 3.750 euro per uur. Daar moet een achttienjarige hier achthonderd uur voor werken. Dat valt toch niet uit te leggen?

Zonder het jeugdloon zouden bedrijven niet overleven, wordt soms gezegd, maar dat lijkt mij onzin. In landen waar jongeren honderd procent van het volwassen loon verdienen, zoals Frankrijk, of ruim tachtig procent zoals in België en Engeland, zijn bedrijven als H&M en McDonalds toch ook succesvol? Zelfs in de VS verdient een achttienjarige bij McDonalds meer dan in Nederland en daar woedt al maanden een hevig debat over poverty wages.

Een ander schijnargument: het jeugdloon zou goed zijn voor de werkgelegenheid, zie de lage jeugdwerkloosheid in Nederland. Wat blijkt? Het is een mythe. Zoals hoogleraar arbeidsmarkt Wiemer Salverda laatst in deze krant voorrekende: de jeugdwerkloosheid in Nederland is veel hoger dan het lijkt. Maar in Nederland zijn veel meer kruimelbanen en nulurencontracten (minibaantjes voor een paar uur per week). Zou je de cijfers daarop corrigeren, dat springt de jeugdwerkloosheid in Nederland naar een dikke 37 procent. Spaanse cijfers.

Kampioen kruimelbanen in Nederland is Ahold. Maar liefst 73 procent van het personeel van Ahold is jonger dan 25 jaar en 86 procent heeft een deeltijdcontract. Dick Boer harkte in 2013 een loonsverhoging binnen van 27 procent. Het personeel moest het doen met 1,25 procent, minder dan de inflatie. Steeds meer economen zeggen het: echt herstel komt er pas als de lonen omhoog gaan, maar ze bedoelen dan wel die van de mensen op de werkvloer.

Twintigers hebben het een stuk moeilijker dan toen hun ouders zo oud waren. Jonge mensen die hard werken, maar de eindjes simpelweg niet aan elkaar geknoopt krijgen. Het is tijd om er iets aan te doen; om de balans te herstellen. Steun daarom de Young & United campagne: normaal loon vanaf achttien jaar, meer vaste contracten en banen waar je van kan leven.