‘Antibacteriële gels en zepen doen meer kwaad dan goed’

Dat schreef de Vlaamse krant Het Laatste Nieuws

illustratie Emmelien Stavast

De aanleiding

Tegenwoordig zitten in steeds meer producten antibacteriële stoffen. Deze middelen zitten ook al in sommige sponzen, tandpasta’s, scheercrèmes, make-up en deodorants.

Je komt dus dagelijks in aanraking met producten die een antibacteriële werking hebben. In bijna ieder huishouden is wel een zeeppompje bij de gootsteen te vinden met ‘doodt bacteriën’ of ‘heeft een antibacteriële werking’ erop vermeld. Want dan weten we zeker dat onze handen schoon worden, toch?

Volgens een artikel op de website van de Vlaamse krant Het Laatste Nieuws zijn antibacteriële zepen en gels té goed in wat ze doen. De antibacteriële producten zouden, naast dat ze slechte bacteriën doden, ook goede bacteriën doden. En de antibacteriële stoffen die erin zitten, zouden schadelijk zijn voor de gezondheid. „Al die antibacteriële gels en zepen zorgen misschien wel dat je geweten gesust is, ze doen eigenlijk meer kwaad dan goed”, concludeert Het Laatste Nieuws.

Doen antibacteriële gels en zepen meer kwaad dan goed? We checken het.

Waar is het op gebaseerd?

Het verhaal van Het Laatste Nieuws is gebaseerd op een artikel uit het Oxford Journal of Clinical Infectious Diseases. Dat artikel, Consumer Antibacterial Soaps: Effective or Just Risky?, is een review van 27 artikelen die zijn geschreven tussen 1980 en 2006 en gaat over de effectiviteit van verschillende soorten handzeep en handgel.

En, klopt het?

We pakken de review erbij. De conclusie daarvan is genuanceerder dan wat Het Laatste Nieuws schrijft. De onderzoekers schrijven dat er „geen aantoonbare voordelen zijn van antibacteriële zeep ten opzichte van normale zeep.” En zelfs met water was je de meeste bacteriën van je handen, blijkt uit meerdere besproken onderzoeken.

Dan over de risico’s. De onderzoekers stellen dat daar meer onderzoek naar nodig is. In enkele studies, die in het artikel besproken worden, wordt namelijk gewaarschuwd voor bacteriën die resistent kunnen worden voor antibacteriële stoffen. Het aantal resistente bacteriën zou kunnen groeien door structureel en overmatig gebruik van antibacteriële producten. In het artikel staat ook dat triclosan, de werkzame antibacteriële stof in consumentenproducten, „een breed scala aan bacteriën doodt”, goed en slecht.

Is triclosan ook schadelijk? In de Verenigde Staten, waar het onderzoek gedaan is, moet op verpakkingen vermeld staan als er triclosan in zit, maar een quotum is er op nationaal niveau niet. Wel heeft de staat Minnesota besloten dat consumentenproducten waar triclosan in zit vanaf 2017 verboden zijn. Dit werd besloten nadat er onduidelijkheid ontstond over de veiligheid van het product. Bij testen op dieren in enkele onderzoeken bleek dat het de hormoonhuishouding kan verstoren en dat het „mogelijk de ontwikkeling van resistente bacteriën bevordert”. Maar dat onderzoek gaat dus over dieren.

Uit een inventarisatie van onderzoeken in 2012, onder leiding van de Amerikaanse voedsel- en warenautoriteit FDA, bleek echter dat er geen aanwijzingen waren dat triclosan schadelijk is voor mensen.

En hoe zit het in Europa? Triclosan is door de Europese Unie gereguleerd in consumentenproducten. In producten als zeep mag maximaal 0,3 procent triclosan zitten.

Conclusie

Of antibacteriële gels en zepen je geweten sussen, weten we niet. Wat wel duidelijk is, is dat ze niet bewezen schadelijk zijn voor mensen. Er zijn wel aanwijzingen dat de werkzame stof, triclosan, schadelijk zou kunnen zijn voor dieren. En onderzoekers wijzen op het risico dat bacteriën resistent kunnen worden. Ze pleiten voor meer onderzoek. Omdat er op dit moment te weinig duidelijkheid is over ‘het kwaad’ dat de gels en zepen zouden aanrichten, beoordelen we de stelling als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt