VVD en PvdA moeten helemaal zelf tot een oplossing zien te komen

Coalitiepartijen VVD en PvdA voerden afgelopen dagen urenlang overleg, tot gisteravond laat. Moeten illegale vreemdelingen in Nederland bed, bad en brood krijgen of niet?

Een deel van de uitgeprocedeerde asielzoekers uit de Vluchtgarage heeft de nacht doorgebracht in tentjes op een braakliggend terrein in de Pijp, in Amsterdam. Foto Maurice Boyer

Nederland, bepaal zelf of en hoe je illegale vreemdelingen opvangt. Voor deze regeringscoalitie is zo’n vrije boodschap zowat de lastigste uitspraak denkbaar gebleken. Vandaar de urenlange overleggen tussen VVD en PvdA afgelopen dagen, tot gisteravond aan toe.

De coalitie staat voor de principiële vraag of mensen die uitgeprocedeerd zijn, altijd een basale vorm van opvang in de vorm van ‘bed, bad en brood’ moeten krijgen (PvdA), of dat alleen degenen dat moeten krijgen die meewerken aan terugkeer naar hun land van herkomst (VVD).

Voor mensen die hier geen verblijfsvergunning hebben, maar die ook niet terugkunnen naar hun land van herkomst, heeft Nederland geen oplossing. ‘Den Haag’ wachtte al maanden op een oordeel van het Comité van Ministers van de Raad van Europa. Dat zijn de 47 ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten, dus de ‘politieke’ afdeling van de Raad, een orgaan dat opkomt voor mensenrechten en democratie.

Maar toen die resolutie gisteren eindelijk naar buiten kwam, bleek die complex en dubbelzinnig. Iedere partij kan er zijn gelijk in lezen – en dat gebeurde dus ook.

Aan de ene kant herhaalden de ministers wat een ander onderdeel van de Raad van Europa, het onafhankelijke Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR), in november vorig jaar had vastgesteld. Namelijk dat onderdak geboden moet worden, ook aan illegalen die eigenlijk het land moeten verlaten. Het recht op onderdak is verbonden aan iemands waardigheid, staat er.

Maar vervolgens staat in de conclusies ook dat het besluit van dat ECSR wel „complex” is. En de ministers verwijzen naar een paragraaf in het Europese Handvest waarin staat dat alleen mensen die een rechtmatig verblijf in het betreffende land hebben, bescherming van dat Handvest genieten. Nergens staat expliciet: Nederland, houd u aan de regels.

Dat laatste punt over de reikwijdte van de Europese afspraken vat precies de lobby samen die het kabinet gevoerd heeft in Straatsburg. Voormalig staatssecretaris Fred Teeven werkte daarin samen met de PvdA-ministers Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) en Bert Koenders (Buitenlandse Zaken). Tijdens die lobby was het kabinet dus nog eensluidend: opvang moest níet worden geboden. Relevant detail is dat de kosten voor opvang van die illegalen voor de rekening van Asschers ministerie zouden komen: het gaat immers om sociale voorzieningen voor deze mensen, niet om het recht op verblijf.

Nederland schrijft in zijn toelichting dat alle lidstaten die het Handvest onderschreven, duidelijk „een beperkt bereik” van personen in gedachten hadden bij het vaststellen van die Europese regels over sociale voorzieningen. Illegalen vallen daar dus niet onder, zegt Nederland.

Maar nu moet het politieke besluit worden genomen. Bij de liberalen vinden ze dat zíj gelijk hebben gekregen en dat Nederland geen opvang hoeft te bieden. Bij de PvdA zijn ze voorzichtiger: „Nu mijn interpretaties publiek maken, dat is niet dienstig”, zei Asscher.

Toen deze krant naar de drukker ging gisteravond was onduidelijk of en hoe de partijen eruit zouden komen. Noch welke opties op tafel lagen. Is één centrale landelijke opvang, bijvoorbeeld in Ter Apel, een mogelijkheid? Of komen gemeenten dan alsnog in de problemen, omdat de uitgeprocedeerden dan in hun stad of dorp blijven rondzwerven? Het is zoeken naar een praktische oplossing voor een principieel probleem.