Spreek China aan op vrouwenrechten

Als Groningen straks een campus in China opent, kan protest tegen de vrouwenondrukking niet uitblijven, vindt Bettine Vriesekoop.

Op 6 maart maakte de Chinese veiligheidspolitie met tien arrestaties in Peking en elders in het land een voorlopig einde aan een reeks protestacties van jonge vrouwen tegen seksuele intimidatie en huiselijk geweld. Hun arrestatie en latere vrijlating geven niet alleen blijk van het toenemende vrouwenprotest in de Chinese steden maar ook van het succes daarvan.

In augustus ontmoette ik voor mijn boek Dochters van Mulan Ai Ke, een vriendin van Li Tingting, een van de opgepakte feministen die later weer waren vrijgelaten. Volgens de politie waren ze van plan te flyeren voor de vrouwenzaak. Ai Ke vertelde over wat haar vrouwenactiegroepen al hadden bereikt. In 2012 stonden vrouwen met sandwichborden bij urinoirs, omdat er in de steden nauwelijks vrouwentoiletten zijn. Later dat jaar ging een groep vrouwen in met bloed besmeurde bruidsjurken de straat op tegen geweld binnen het huwelijk.

Foto’s gingen over de hele wereld en de publieke opinie in China was overwegend positief. Dit had effect: het Nationale Volkscongres discussieerde over een wet die vrouwen beter beschermt tegen huiselijk geweld. Ai Ke is actrice, en kleindochter van een fanatieke staatsfeministe. Met haar groep Yindao Zhidao (mijn vagina weet alles) doet ze aan performance art. In Peking werkte ze mee aan de Vaginamonologen. Volgens Zeng Jinyan, genderdeskundige en activiste uit Hong Kong, zijn deze vrouwen bijzonder omdat ze actie voeren door straattheater.

De vergelijking met de Russische popgroep Pussy Riot wordt wel gemaakt. Maar Chinese actievoerders laten zich niet direct in met politiek. Anders dan de Pussy Riots, die Poetin direct provoceren, zoeken ze niet de confrontatie met Xi Jinping. Hun performance is minder expliciet. Ze ageren eerder vanuit een generatieconflict dan vanuit politieke overtuiging. Ze verstoren in de ogen van het politbureau niet alleen de openbare orde, ze tasten de traditionele patriarchale familiecultuur aan.

Li Tingting, Ai Ke en veel andere actievoerders zijn lesbisch of biseksueel. Zij begrijpen maar al te goed dat de senioren van het centraal comité en het politbureau niets hebben met deze genderissues maar wel kunnen worden aangesproken op de gelijkheid van man en vrouw in het communisme. Voor Li Tingting en Ai Ke gaat het erom dat iedereen gelijk wordt behandeld. In China moet iedereen trouwen om de ‘harmonieuze samenleving’ te waarborgen. Seksueel afwijkend gedrag zou dat bedreigen. Maar de positie van vrouwen in het huwelijk is bar slecht. Bij een echtscheiding vallen bezittingen toe aan de man. Een vrouw die slachtoffer is van huiselijk geweld houdt vaak haar mond. Chinese vrouwen zijn door de eeuwen heen enorm onderdrukt. Li Tingting en Ai Ke acteren die pijn. Hun moeders maakten Tiananmen mee, hun grootmoeders de culturele revolutie en hun overgrootmoeders doorstonden de helse pijnen van het voetbinden. Eeuwenlang hebben vrouwen hun pasgeboren dochters verdronken in kokend water, met de navelstreng gewurgd of te vondeling gelegd.

De nieuwe emancipatiegolf rekent hiermee af. De groep is klein, maar vastberaden. Anders dan in het Westen bekende dissidenten als Liu Xiaobo of Hu Jia, kan deze beweging potentieel rekenen op steun van miljoenen vrouwen. Een massaal, stil protest tekent zich al af. Elf miljoen vrouwen in de leeftijd van 27 tot 30 zijn ongehuwd. Met een aantal sprak ik voor mijn boek. Deze groeiende groep wil niet een rechteloos huwelijk instappen met een ongeëmancipeerde partner. Mannen beseffen nog niet dat ze mee moeten veranderen. 23 procent van alle stadsvrouwen in de huwbare leeftijd is nog steeds een shengnü, een leftover; bij hoogopgeleide vrouwen de helft. In een land dat 20 miljoen minder vrouwen dan mannen telt, zorgt dit voor meer sociale instabiliteit dan een stickeractie om handtastelijkheid in de metro aan de kaak te stellen.

Premier Rutte voltooide onlangs een handelsmissie naar China. Groningen mag als eerste Nederlandse universiteit een campus in China openen. China betaalt. Onze regering van kooplieden zal zich niet bemoeien met de binnenlandse aangelegenheden. Maar wat doet het Groningse universiteitsbestuur als een van hun studenten Li Tingting heet en in Peking of Shandong in de gevangenis is gezet, omdat ze in de metro heeft geflyerd tegen mannen die in het openbaar vervoer hun handen niet kunnen thuishouden of met hun mobieltje foto’s maken onder de rokjes van scholieren? Is dat dan nog steeds een binnenlandse aangelegenheid? Wie betaalt, bepaalt. Of niet soms?