Rechter stopt Abe’s nucleaire droom

Twee reactoren mogen van rechtbank nog niet worden aangezet wegens aardbevingsgevaar.

Een betoger tegen kernenergie vorige maand in Tokio. Veel Japanners blijven tegen kernenergie. Foto CHRISTOPHER JUE/EPA

Het besluit van een Japanse rechter dinsdag om een stokje te steken voor het plan van de regering om twee kernreactoren weer in bedrijf te nemen is zonder precedent. De rechter deed de uitspraak op verzoek van bezorgde burgers in de omgeving die – ondanks geruststellende woorden van de exploitant – menen dat de reactoren niet bestand zijn tegen zware aardbevingen.

„Het is baanbrekend”, zegt Aileen Mioko Smith van de Japanse organisatie tegen kernenergie Green Action. „We voeren al rechtszaken sinds de jaren zeventig, en nog nooit wisten de klagers een rechterlijk bevel in hun voordeel te verkrijgen.”

Japanse rechters volgen doorgaans het beleid van de regering, waardoor activisten meestal aan het kortste eind trekken.

Maar rechter Hideaki Higuchi besloot dinsdag tegen de stroom in te roeien. Hij achtte de veiligheidsmaatregelen van de kerncentrale in het West-Japanse Takahama ontoereikend. „Het is niet rationeel om aan te nemen dat er nooit een aardbeving zal voorkomen met een kracht die de veiligheidsnorm overschrijdt”, zei hij. Om als veilig te worden beschouwd moet een kerncentrale bestand zijn tegen de zwaarst mogelijke aardbeving, aldus Higuchi.

Regeringsplannen doorkruist

Met dit vonnis doorkruist de rechter de plannen van premier Shinzo Abe om weer voorzichtig te beginnen met kernenergie, ondanks de nucleaire ramp bij Fukushima van 2011. De nu geblokkeerde kernreactoren waren in februari net goedgekeurd door de toezichthouder NRA onder de nieuwe veiligheidseisen die werden ingesteld na de Fukushima kernramp van 2011.

Door de problemen van de nucleaire sector zijn de Japanse elektriciteitstarieven inmiddels met 20 procent gestegen. De Japanse overheid schat dat huishoudens en bedrijven daardoor enkele tientallen miljarden euro’s extra per jaar kwijt zijn.

Kabinetssecretaris Yoshihide Suga had kritiek op Higuchi’s vonnis. „Experts hebben geoordeeld dat de reactoren voldoen aan de nieuwe veiligheidsnormen”, zei Suga, daarbij verwijzend naar het onderzoek van de nucleaire toezichthouder. „We zullen dat oordeel respecteren; er is geen verandering in ons beleid om door te gaan met het weer in bedrijf nemen van kerncentrales.”

Desondanks is het besluit een tegenvaller voor de regering, en hetzelfde geldt voor exploitant Kansai Electric Power Company. Het hoopt de twee geblokkeerde kernreactoren in november toch nog opnieuw op te starten. Het heeft al aangekondigd in hoger beroep te gaan tegen het vonnis van rechter Higuchi. Kansai Electric levert elektriciteit aan een groot gedeelte van West-Japan, een dichtbevolkt gebied met de op een na grootste industriële sector van het land. De regio was tot 2011 de grootste verbruiker van kernenergie in het land.

Aanpassingsproblemen

Alle tien Japanse elektriciteitsbedrijven kampen met aanpassingsproblemen. De 43 nog bruikbare kernreactoren liggen inmiddels al jaren stil. Ze voorzagen tot de aardbeving en de tsunami van 2011 in liefst een derde van de elektriciteitsbehoefte van Japan. Het wegvallen van de kernenergie kwam dus keihard aan. „We worden geconfronteerd met problemen en veranderingen die we nooit eerder hebben ervaren in onze lange geschiedenis”, aldus president-direceur Akira Chiba van elektriciteitsbedrijf Shikoku Electric Power.

Na het vonnis van deze week zijn de ogen nu gericht op een tweede rechtszaak, over de Sendai-kerncentrale in Kyushu, waarvan het besluit volgende week wordt verwacht. Toezichthouder NRA keurde deze centrale in september al goed. Hij zou eind 2014 weer in bedrijf worden genomen, maar acties van lokale en nationale groeperingen belemmerden dat. Nu zou hij in augustus weer kunnen opstarten.

Premier Abe streeft ernaar dat kerncentrales voorzien in 20 procent van de Japanse stroombehoefte, dus de regering zal ongetwijfeld haar best doen bij deze centrales niet nogmaals verrast te worden door een rechterlijk besluit zoals dat van deze week.