Kijk voor de risico’s naar grote beleggingsfondsen, zegt IMF

Nu de banken sterker zijn gereguleerd, verplaatsen zich de problemen.

Forse groei van grote beleggingsfondsen

De economie trekt wereldwijd weliswaar wat aan, maar de stabiliteit van het financiële systeem er juist op achteruit gegaan. Dit stelt José Viñals, hoofd van de divisie financiële markten van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). Het IMF rapporteert elk half jaar over de weerbaarheid van het financiële systeem in het zogenoemde Global Financial Stability Report, dat gisteren uitkwam.

De risico’s zijn niet alleen toegenomen, ze zijn ook verschoven naar delen van het financiële systeem waar veel minder zicht op is en waar moeilijker kan worden opgetreden, zegt Viñals. Er is een verschuiving van banken naar zogenoemde non-banken of ‘schaduwbanken’. Dat zijn bijvoorbeeld grote beleggingsfondsen die steeds belangrijker worden bij de kredietverlening.

De vijfhonderd grootste beleggingsfondsen hebben nu wereldwijd 76.000 miljard dollar onder beheer. Dat bedrag is vergelijkbaar met het jaarlijkse bruto binnenlands product van alle landen op de wereld samen.

Dit zijn geen banken

Banken zijn door regelgeving steeds meer beperkt in het nemen van risico’s. Zij handelen ook veel minder op de financiële markten dan voorheen. Dat heeft nadelen. Als de financiële markten door een crisis zouden gaan, met name de obligatiemarkt waar leningen worden verhandeld, dan kunnen banken niet meer zo sterk als vroeger optreden als ‘market maker’, waar grote posities altijd gekocht of verkocht kunnen worden zonder dat de financiële markt daar grote schokken door ondervindt.

De grote beleggingsfondsen hebben die rol van ‘market maker’ niet. Nog deze week riep de Federal Reserve Bank van New York, de uitvoerende arm van de Amerikaanse centrale bank, grote Amerikaanse fondsbeheerders bijeen om hen op het hart te drukken die rol wel op zich te nemen.

Maar beleggingsfondsen kampen door hun aard met een structureel probleem: als de markt in een crisis raakt, trekken hun beleggers hun geld terug uit het fonds waardoor het op zijn beurt gedwongen is om zijn eigen beleggingen even snel te liquideren.

Bovendien bestaat er vaak een voordeel voor de belegger die zich het eerste terugtrekt, stelt het IMF. Bij elkaar geeft dat een ‘liquiditeitsrisico’: als er een lawine van verkopers is, maar er te weinig kopers zijn, droogt de markt op en kunnen koersen extreme bewegingen vertonen.

Het IMF wijst op de gebeurtenissen van 15 oktober vorig jaar. Toen veroorzaakte een reeks van slechte cijfers over de Amerikaanse economie plotseling een enorme prijsstijging op de markt voor staatsleningen, die even snel weer verdween. De schok was een van de grootste van de afgelopen kwart eeuw en zelfs groter dan die tijdens de Lehman-crisis van 2008.

De verminderde rol van banken, en de toegenomen rol van beleggingsfondsen, wordt gezien als een van de oorzaken van dit incident. Beleggingsfondsen zijn veel minder gereguleerd zijn dan banken. Daarnaast speelde de opkomst van ultrasnelle, gecomputeriseerde handel (high frequency trading) een rol. Ook het toegenomen gebruik van financiële derivaten (bijvoorbeeld opties en termijncontracten) speelde mee.

Dat een groot beleggingsfonds zelf een bedreiging kan vormen voor het systeem bleek al in 1998, toen het enorme hedgefonds Long Term Capital Management bijna ten onder ging en moest worden gesteund om een crisis in de hele markt te voorkomen. Het IMF pleit voor meer toezicht op beleggingsfondsen, en dan vooral hun liquiditeitspositie. Dat moet op fondsniveau gebeuren (‘microprudentieel’) en op het niveau van het financiële systeem zelf (‘macroprudentieel’).

Ook alarm over verzekeraars

Ook levensverzekeraars kunnen rekenen op de aandacht van het IMF. Hun positie is precair, omdat zij door de zeer lage rentes van dit moment hun aan hun klanten in de polis beloofde uitkeringen steeds moeilijker waar kunnen maken. De Nederlandsche Bank vroeg dinsdag in een rapport over de Nederlandse financiële stabiliteit eveneens aandacht voor de positie van levensverzekeraars.

De waarschuwing van het IMF onderstreept dat het financiële systeem nog verre van veilig is. Nu banken onder sterkere regulering zijn gekomen, verplaatsen de risico’s zich naar buiten de banksector. Viñals van het IMF zei dat het uitzonderlijke monetaire beleid van centrale banken, door de lage renteniveaus die er het gevolg van zijn, nieuwe risico’s oplevert.