Jeugdpsychiaters: schrijf minder vaak Ritalin voor

Een jeugdhulpverlener in gesprek met een meisje in een jeugdhulpverleningscentrum. Foto ANP / Roos Koole

Geneesmiddelen tegen ADHD, zoals Ritalin en Concerta, moeten minder vaak worden voorgeschreven. Dat schrijven jeugd- en kinderpsychiaters in een statement dat hun beroepsvereniging NVvP deze ochtend overhandigt aan staatssecretaris Van Rijn (VWS, PvdA).

Het statement van de jeugdpsychiaters volgt op een rapport van de Gezondheidsraad van vorig jaar, waaruit bleek dat het gebruik van ADHD-medicijnen onder kinderen van 4 tot 18 jaar sinds 2004 was verviervoudigd. In 2014 ging het om 135.000 ‘gebruikende’ kinderen in die leeftijdsgroep, blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK).

‘Soms zonder grondig onderzoek voorgeschreven’

De medicijnen – met daarin de stof methylfenidaat, een amfetamineachtige – worden door huis- en kinderartsen en ook door jeugdpsychiaters zelf “soms zonder grondig onderzoek” en zonder specifieke kennis over het middel aan kinderen voorgeschreven, aldus de jeugd- en kinderpsychiaters, die dus ook kritisch naar de eigen beroepsgroep kijken. Ook gebruiken studenten het middel om zich beter te concentreren bij het blokken voor tentamens.

Dit soort “oneigenlijk gebruik” van middelen als Ritalin is volgens de psychiaters “niet zonder gevaar” – vooral als een gebruiker medisch niet behoorlijk is onderzocht. Zo kan methylfenidaat de bloeddruk verhogen, een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Meer dan 10 procent van de gebruikers kampt bovendien met slapeloosheid, nervositeit en hoofdpijn.

Tal van mogelijke oorzaken voor gedrag

Volgens de psychiaters is Ritalin als eerste behandelkeus alleen passend bij een ernstige vorm van ADHD. Denk aan een leerling die intelligent genoeg is om mee te komen op school, maar die volledig vastloopt door concentratieproblemen. Of een kind dat motorisch zo onrustig is, dat het niet begrijpelijk kan schrijven. Of een kind dat zo druk is, dat niemand met hem wil spelen. “Medicatie kan dan helpen om een neerwaartse spiraal te doorbreken”, zegt Robert Vermeiren, voorzitter van de afdeling kinderpsychiatrie van de NVvP. Maar, zegt hij: onderzoek moet eerst aantonen dat het disfunctioneren van die kinderen wel het gevolg is van ADHD. “Concentratieproblemen kunnen ook het gevolg zijn van een depressie. En de prikkelbaarheid van een mishandeld kind kan worden verward met de impulsiviteit van ADHD. Ritalin is dan niet de oplossing.”

De psychiaters kondigen aan de richtlijnen voor het voorschrijven van ADHD-medicatie aan te scherpen, samen met huis- en kinderartsen. “Het werken volgens richtlijnen moet onder alle betrokken artsen de norm worden”, zegt Vermeiren. “Alleen artsen die het middel goed kennen, mogen het middel voorschrijven.”

Bij mildere vormen van ADHD vinden kinder- en jeugdpsychiaters dat medicatie pas in tweede instantie in beeld moet komen. “Eerst past gedragsmatige behandeling”, licht Vermeiren toe. “Als die onvoldoende effect heeft, kan medicatie alsnog.”

Lees ook in nrc.next: Doe eerst eens goed onderzoek naar ritalin (€)