In 5 minuten bijgepraat: ‘bed, bad, brood’ en de spanningen in de coalitie

Rutte loopt richting de pers na afloop van het nachtelijke overleg op het Torentje. Foto ANP / Bart Maat

Coalitiepartijen VVD en PvdA voerden tot diep in de nacht overleg over de ‘bed, bad en brood’-kwestie: moet Nederland illegalen basale voorzieningen bieden? Aanleiding is een onduidelijke Europese uitspraak van gisteren. Waarom loopt het nu zo hoog op binnen de coalitie? We praten je in vijf minuten bij.

1. Wat houdt de ‘bed, bad, brood’-kwestie precies in?
De term ‘bed, bad, brood’ staat voor het bieden van basisvoorzieningen aan asielzoekers, ongeacht hun verblijfsstatus. Het gaat hierbij om het bieden van opvang, waarvan zaken als een avondmaaltijd, bed, ontbijt en kleding onderdeel uitmaken. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten officieel uit eigen beweging terugkeren naar hun land van herkomst, maar velen doen dit niet. De vraag is of hoe deze illegalen behandeld moeten worden. De VVD vindt dat aan opvang de voorwaarde van meewerken aan terugkeer verbonden moet zijn. De PvdA vindt het humaan om hoe dan ook in een basisvorm van opvang te voorzien.

De coalitie schuift een besluit over ‘bed, bad, brood’ al een tijdje voor zich uit. In november oordeelde het Europees Comité voor Sociale Rechten dat Nederland illegalen basale opvang zou moeten bieden. Toenmalig staatssecretaris Teeven (VVD) stelde een besluit hierover uit tot na de Provinciale Statenverkiezingen van 18 maart. Eerst moesten de Europese ministers maar hun gezamenlijke oordeel geven, zei hij. Dat oordeel kwam gisteren en gaf bepaald geen oplossing.

2. Waarom speelde deze kwestie juist gisteren op?
Door het oordeel van het Comité van Ministers van de Raad van Europa - de 47 ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten - over de kwestie dat gisteren bekend werd. Terwijl de coalitie had gehoopt dat de Raad duidelijkheid zou bieden (Nederland moet wel of geen ‘bed, bad en brood’ bieden), was de uitspraak juist heel onduidelijk en voor meerdere interpretaties vatbaar. Aan de ene kant herhaalden de ministers de uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten dat alle mensen recht hebben op onderdak, maar aan de andere kant noemden ze de uitspraak van het comité “complex” en wezen ze op het belang van een rechtmatig verblijf. Nergens staat expliciet: Nederland, houd u aan de regels. De Raad is wel erg benieuwd welke oplossing Nederland vindt.

En dus zaten VVD en PvdA vanaf gistermiddag tot vannacht bij elkaar om een compromis te vinden. Het helpt niet dat de partijen de uitspraak heel verschillend interpreteren. De VVD vindt dat de partij gelijk heeft gekregen en dat Nederland geen opvang hoeft te bieden. De PvdA is voorzichtiger qua interpretatie, maar vindt geen opvang onacceptabel. Het compromis moet uit te leggen zijn aan de VVD- én PvdA-achterban. Gemeenten willen duidelijkheid of de overheid de opvang van hen wil overnemen en zoniet, of zij dan op geld kunnen rekenen. Het compromis moet er nu redelijk snel komen omdat de coalitie een besluit over dit thema nu al zo vaak heeft uitgesteld.

Foto ANP / Evert-Jan Daniels

PvdA-leider Samsom vannacht tijdens het overleg in het Torentje. Foto ANP / Evert-Jan Daniels

3. Waarom is dit zo’n gevoelig thema voor de coalitie?
VVD en PvdA verschillen ideologisch sterk als het om het onderwerp asiel en immigratie gaat. De liberalen zijn traditiegetrouw voor een streng beleid, terwijl de PvdA veel ruimhartiger wil zijn. Vorig jaar liepen de spanningen in de coalitie al hoog op over de strafbaarstelling van illegaliteit. Hoewel dit in het regeerakkoord was afgesproken, bleek dit voor veel PvdA-leden niet acceptabel en werd het besluit teruggedraaid.

Wat op dit moment meespeelt is dat het kabinet-Rutte II een beetje ‘uitgeregeerd’ is. De belangrijkste hervormingen zijn doorgevoerd, terwijl het kabinet nog twee jaar zit. Dat betekent vaak automatisch dat coalitiepartijen zich weer meer gaan profileren. Zeker de PvdA, die bij de Provinciale Statenverkiezingen werd afgestraft voor deelname aan het kabinet, zal dat willen, bijvoorbeeld in deze kwestie. Maar voor de VVD is asiel ook altijd een belangrijk thema, getuige het onlangs gelanceerde (politiek overigens kansloze) plan om asielzoekers van buiten Europa te weren, dat de PvdA “onaanvaardbaar” vond. De verschillen zijn dus groot.

4. Hoe gaat het nu verder?
Het overleg tussen de VVD- en PvdA-top gaat, nadat het vannacht rond half vier werd opgeschort, vanmiddag weer verder. Premier Rutte heeft vanochtend verplichtingen op de cyberconferentie in Den Haag, vicepremier Asscher (PvdA) moet opdraven bij een Kamerdebat. Beide partijen wilden afgelopen nacht niet over een crisissfeer praten. Premier Rutte sprak van een “ingewikkelde kwestie”, waarover beide partijen “rustig verder praten”.

Of en hoe de partijen eruit gaan komen is nog onduidelijk, net als welke opties op tafel liggen om tot een compromis te komen. De vraag is of het een van beide partijen een echte kabinetscrisis waard is. Breken lijkt voor beide partijen, zeker voor de PvdA, geen aantrekkelijke optie. Als de partijen er vandaag nog niet uitkomen, is het goed denkbaar dat ze morgen of op een later moment verder praten.

Lees ook:
- Uit NRC Handelsblad: Bed-bad-brood splijt coalitie (€)
- Uit nrc.next: VVD en PvdA moeten helemaal zelf tot een oplossing zien te komen (€)
- Uit NRC Handelsblad: Raakt de vreemdeling weer op drift? (€)