Column

Er is echt niks mis met onderwijs voor de elite

Kamer en kabinet willen niet experimenteren met verschillende hoogtes van collegegeld. Jammer, vindt Christiaan Weijts. Waarom lopen we weg voor kwaliteit?

Altijd als ik beelden van Oxford of Cambridge zie, betreur ik het dat de Nederlandse universiteiten zo weinig elitair zijn. Toen ik ging studeren, had ik net The Secret History van Donna Tartt gelezen. Dat bleek een recept voor teleurstelling.

Waar waren al die uitgestrekte gazons met hun hagelwitte grindpaden? Waar waren de torenspitsen, zuilengalerijen, donkere bibliotheken, bustes van beroemde hoogleraren? Studeren was gewoner en massaler geworden, en dus was het niet vreemd college te krijgen in een betonmoloch die ‘WSD-complex’ heet.

Bij die Amsterdamse Maagdenhuisbezetters proef ik iets van mijn toenmalige romantiek, als ze de ‘fabrieksmatige aanpak’ van de UvA hekelen. Wie studeert, wil onderdeel zijn van een uitverkoren groepje, een getalenteerde elite, waar docent en student elkaar persoonlijk kennen. Daar bij te kunnen horen, is een geweldige stimulans. Nu dit in het reguliere universitaire onderwijs niet meer kan, zijn er binnen de universiteiten allerlei eliteopleidingen opgericht, die in beleidstermen ‘excellentietrajecten’ heten, want ‘elitair’ heeft vandaag dezelfde klankkleur als ‘racistisch’.

Sinds 2008 stelde de overheid daarvoor geld beschikbaar – zoals binnen het ‘Siriusprogramma’ – maar die middelen lopen nu af, ook omdat het de verwachting was dat universiteiten vanaf nu hoger collegegeld mochten gaan vragen voor die ereklasjes: het ‘gedifferentieerde’ collegegeld.

De PvdA, inclusief minister Bussemaker van Onderwijs, wil die laatste afspraak nu laten vervallen. Dat lijkt aardig: geen experimenten meer met hoger collegegeld. Weer een neoliberaal rijkeluisplannetje in de shredder geduwd. Maar wat betekent het concreet?

Het betekent dat ofwel die eliteopleidingen verdwijnen, ofwel de kosten ervoor uit de gewone opleidingen zullen moeten komen. Willen we een exclusief top-natuurkundeklasje behouden? Dan moeten we maar weer een obscure taalopleiding schrappen.

Hoger collegegeld heeft als voordeel dat je je, eenmaal binnen, daadwerkelijk bevoorrecht voelt. Er is in je geïnvesteerd, en je betaalt voor exclusief onderwijs van de beste wetenschappers ter wereld. Je opleiding heeft een echte waarde.

Maar dat is oneerlijk! Dat kunnen alleen de allerrijksten betalen! Dat gevaar zit er in, laten we eerlijk zijn. Al kunnen minder vermogende bollebozen dispensatie krijgen, en iedereen mag dat hogere collegegeld natuurlijk lenen met die leuke rentekorting van het leenstelsel.

Natuurlijk moet de toegang tot dat exclusieve onderwijs afhankelijk zijn van talent, niet van iemands bankrekening of het netwerkje van zijn ouders.

Maar is het echt nodig daarvoor de eliteklasjes helemaal weg te stemmen? Kan de Kamer geen creatieve oplossingen bedenken: gulle dispensatie, scholarships voor de slimmere studenten, andere fondsen?

Allereerst moeten we de angst voor het verschijnsel elite overwinnen. Zolang we uitblinken en ambitieus en getalenteerd zijn, nog als vormen van aanstellerij beschouwen, kunnen we het niveau van de studiefabriek niet ontstijgen.