‘Direct, onmiddellijk’ - dit briefje leidde tot de Val van de Muur

Op 9 november 1989 viel de Berlijnse Muur. De directe aanleiding was een warrig antwoord van DDR-politicus Günter Schabowski tijdens een persconferentie. Het Duitse Haus der Geschichte heeft nu het al even chaotische briefje teruggevonden met Schabowski’s aantekeningen van die avond.

Aantekeningen Schabowski Foto: Haus der Geschichte / Axel Thünker

Op 9 november 1989 viel de Berlijnse Muur. De directe aanleiding was een warrig antwoord van DDR-politicus Günter Schabowski tijdens een persconferentie. Het Duitse Haus der Geschichte heeft nu het al even chaotische briefje teruggevonden met Schabowski’s aantekeningen van die avond.

In de weken voor de Val van de Muur werd er in Oost-Duitsland op grote schaal gedemonstreerd. De rechtlijnige DDR-leider Erich Honecker was afgezet, onder de nieuwe leiding van Egon Krenz was het onduidelijk hoe het verder moest met de DDR. Schabowski, bondgenoot van Krenz, voerde namens de officiële partij Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED) gesprekken met de oppositie. Op 9 november 1989 werd besloten om het vrije reizen naar het Westen toe te staan.

Schabowski had tijdens het overleg aantekeningen gemaakt. Dat briefje had hij voor zich liggen tijdens een persconferentie, waarin de nieuwe reisregeling werd bekendgemaakt. Maar hij had niet alles goed op een rij. Toen een Italiaanse journalist Schabowski vroeg wanneer de nieuwe reisregeling zou ingaan, rommelde hij door zijn aantekeningen en zei hij stamelend:

“Das tritt nach meiner Kenntnis… ist das sofort, unverzüglich.”

Oftewel: “Bij mijn weten gaat die in… is dat direct, onmiddellijk.”

Dat was niet de bedoeling. Afgesproken was namelijk dat de nieuwe reisregeling pas de volgende dag zou ingaan. Op zijn briefje staat er niet wanneer de regeling zou ingaan. Er staat alleen: ‘Voorlezen tekst reisregeling’, en in de kantlijn in dikke letters: ‘TIJD!’

Direct na de persconferentie trokken Oost-Duitsers massaal naar de grensovergangen van de Berlijnse Muur. Ze hadden Schabowski’s woorden letterlijk genomen. Enkele grenswachten besloten daarop op eigen initiatief de grenzen te openen. Het luidde het einde in van de DDR.

Eigenaar briefje wil anoniem blijven

Het briefje van Schabowski werd lang als verloren beschouwd, maar het Haus der Geschichte heeft het na ruim 25 jaar toch teruggevonden. In een persbericht zegt het Haus der Geschichte de authenticiteit van het briefje uitvoerig te hebben onderzocht. Ook Schabowski zelf heeft de echtheid van het briefje bevestigd. De vorige eigenaar van het briefje wil anoniem blijven.

En wanneer is het briefje te zien? Direct, onmiddellijk!

Twitter avatar SamCheanz Sam Cheanz #Notizzettel von #schabowski aus der PK 1989 wird im #HausDerGeschichte ausgestellt. Wann? …nach meiner Kenntnis … sofort, unverzüglich!
Twitter avatar hdg_museen Haus der Geschichte Stimmt! Zu sehen in unserem Infozentrum #Bonn. https://t.co/fPgY2J86AD

Het briefje is tentoongesteld als ‘actueel object’ in het informatiecentrum van het Haus der Geschichte in Bonn en zal daarna in de vaste collectie van het Museum für Zeitgeschichte in Bonn worden opgenomen.

Teruglezen: Ik stroom mee, brok in m’n keelde nrc.nl-special met persoonlijke herinneringen van NRC-lezers aan de Val van de Muur ter ere van het 25-jarig jubileum.