De 7 hoofdzonden van Google

Google doet zeven dingen helemaal verkeerd, volgens de Europese Commissie. Die heeft een grote aanklacht tegen het bedrijf ingediend. Het belooft een langdurige juridische strijd te worden.

Illustraties Roel Venderbosch Illustratie Roel Venderbosch

Tik ‘frituurpan’ in de zoekbalk van Google. Direct zie je bovenin een lijstje met glimmende frituurpannen verschijnen, met links naar de sites van de verkopers. Zoals de zwarte Bestron AF 350, voor slechts 28,57 euro te koop bij Wehkamp. (Als je op een oude laptop zit, in ieder geval. De kapitaalkrachtige iPhone-gebruiker ziet wellicht eerst de duurdere Tefal Filtra One, te koop bij Fonq voor 49,95 euro.)

Dat lijstje bovenin, dat zit de Europese Commissie dwars. Wie een product intikt in de zoekbalk, ziet als eerste de prijsvergelijkingsdienst van Google. En niet de resultaten van concurrenten, zoals vergelijk.nl of beslist.nl. Oneerlijk, concurrentievervalsend, misbruik van machtspositie. Moet Google écht mee ophouden, vindt de Commissie. Zeker omdat de zoekmachine in de meeste Europese landen een marktaandeel van meer dan 90 procent heeft. En ook al is Google Amerikaans, wie op de Europese markt wil opereren, moet zich aan Europese regels houden.

Gisteren kondigde eurocommissaris Margarethe Vestager van Mededinging aan dat de Europese Commissie een statement of objections indient tegen web- en techgigant Google – de start van een lange juridische procedure. En de zaak sleept al vijf jaar. Ook noemde Vestager andere zorgen over Googles gedrag. We zetten de belangrijkste zeven bezwaren van de Commissie tegen Google op een rij.

1: Google trekt eigen dienst voor

Google heeft een goed product, zei Vestager in de persconferentie gisteren. Het bedrijf mag de markt voor zoekmachines domineren. Maar het mag die dominante positie niet misbruiken. En dat doet Google wel, door bovenaan de eigen winkeldienst te tonen die prijzen vergelijkt, en niet die van anderen. Vestager: „Winkelende mensen zien dus niet wat het relevantst voor hen is.” Google zou de resultaten gewoon, net als de rest, ergens in het lijstje met zoekresultaten moeten zetten.

Google gunt de beste plek niet alleen aan z’n eigen productvergelijkingsdienst, ook aan eigen weerberichten, nieuwsberichten, muziek, video. Wie ‘drive Amsterdam Utrecht’ intikt, belandt bij Google Maps, niet bij concurrent MapQuest.

Vestager begint bij de winkeldienst, omdat daar in 2009 de eerste klachten over binnenkwamen. Van vergelijkingssites Foundem en Ciao, dat sinds 2008 van concurrent Microsoft is. Maar áls we een overtreding vaststellen, dan kan de winkeldienst als precedent voor de andere gebieden werken, zei Vestager.

Google vindt dit onzin. Mensen kunnen toch een andere zoekmachine gebruiken, schrijft het bedrijf op zijn blog. Keuze genoeg: Bing, Yahoo, Quora, DuckDuckGo, Siri van Apple. En wat te denken van populaire webshops als Amazon en eBay? Bovendien vertellen mensen in toenemende mate aan elkaar op sociale netwerksites wat ze moeten kopen, tips vinden ze niet meer op Google. In een pr-manoeuvre die je zelden ziet, wijst Google ter verdediging op het mislukken van Google Flights, dat tickets vergelijkt. Zo goed zijn hun diensten helemaal niet, zeggen ze zelf.

2: Google staat alleen eigen advertenties toe

Het statement of objections dat de Europese Commissie gisteren indiende, gaat over ‘eigen dienst eerst’. Maar de Commissie blijft „zorgen” houden over andere mogelijke overtredingen van Google, zorgen die het al sinds 2010 heeft. De eerste zijn de exclusiviteitsafspraken die Google maakt met websites waar Googles advertenties op staan. Die mogen geen of nauwelijks advertenties plaatsen die worden aangeleverd door concurrerende zoekmachines. Google moet daarmee stoppen.

3. Google verbiedt adverteren bij andere zoekmachines

Search advertising, dat zijn die advertenties die op de resultatenpagina van Google verschijnen. Je tikt het woord ‘fiets’ in en al gauw zie je een link naar fietsenwinkel.nl tussen de resultaten. Die site heeft Google betaald voor het geplaatst worden bij de zoekterm ‘fiets’. Volgens de Commissie eist Google dat adverteerders hun producten niet ook op deze manier bij concurrerende zoekmachines adverteren. Ook daar moet Google mee stoppen.

4: Google schraapt oneerlijk nieuws bij elkaar

En hoe verzamelt Google Nieuws de korte nieuwsstukjes bij nieuwswebsites? Door scraping: Google ‘schraapt’ allerlei interessante artikelen van webpagina’s, en plaatst daarvan de eerste zinnen op zijn eigen site, met een link naar het origineel. Ook daarmee maakt Google mogelijk misbruik van zijn macht, zegt Vestager. Nieuwssites komen zo namelijk voor een duivels dilemma: of stukjes gratis aan Google weggeven, of helemaal niet meer voorkomen in de resultaten. Eerder dwong de Europese Commissie het bedrijf al om het voor nieuwssites makkelijker te maken om niet opgenomen te worden in Google Nieuws.

Google heeft in onderhandelingen met de Commissie in 2013 en 2014 al drie keer toegezegd de punten hierboven te verbeteren, maar de voorstellen gingen de Commissie telkens niet ver genoeg. Half 2014 dreigde Vestagers voorganger Joaquín Almunia al dat Google echt met een beter plan moest komen, anders was een statement of objections de „volgende logische stap”. Die stap is nu gezet.

5. Google trekt eigen apps voor

Niet alleen met zoekmachines, ook met Android is volgens de Commissie van alles mis. Vestager gaat de macht van Googles besturingssysteem voor smartphones „diepgravend onderzoeken”. Grootste bezwaar: wie een Android-telefoon koopt, krijgt daar automatisch Google-apps bij, zoals kaartenprogramma Maps, opslagapp Drive en webbrowser Chrome. De vraag is of Google fabrikanten van Android-telefoons dwingt om die apps voor te installeren. Dat is misschien wel fijn voor gebruikers, maar mogelijk oneerlijk voor concurrerende apps.

„Er staan ook apps van concurrenten voorgeïnstalleerd op veel Android-telefoons”, verweert Google zich. Denk aan Facebook. „Bovendien kunnen gebruikers in onze appwinkel kiezen voor een miljoen andere apps.”

Maar het bedrijf zal zich wel degelijk zorgen maken over de aanklacht. Rond 2005 kreeg ook Microsoft het aan de stok met de Commissie. In Windows was internetbrowser Internet Explorer voorgeïnstalleerd. Dat vond de Europese rechter niet kunnen, Microsoft kreeg een half miljard euro boete en er moest een Windows zonder Explorer komen.

6: Google beperkt sleutelen aan Android

Android is open, vrij en gratis terwijl concurrent iOS van Apple gesloten, gecontroleerd en duur is. Dat is in elk geval het cliché. In werkelijkheid legt Google aan telefoonfabrikanten allerlei beperkingen op bij het gebruik van Android. Sommige fabrikanten willen aangepaste Android-versies maken, zogeheten forks, maar dat laat Google niet altijd toe. Zo hindert Google volgens Vestager mogelijk de ontwikkeling van concurrerende besturingssystemen.

Ook daar is Google het mee oneens: een beetje controle voorkomt juist fragmentatie, zegt het bedrijf. „Ons beleid zorgt ervoor dat apps goed werken op alle Android-apparaten. Het zou toch vervelend zijn als apps ineens niet meer werken op een nieuw toestel omdat Android daar net anders werkt.” Bovendien wijst Google erop dat er niemand is die fabrikanten dwingt om Android te gebruiken.

7: Google bundelt eigen diensten

Google bundelt verschillende eigen diensten in apps. Daarmee hindert het misschien wel andere app-bouwers, zegt Vestager. Ze noemt geen concrete voorbeelden, maar denk bijvoorbeeld aan de opslag-app Google Drive. Daarin kun je documenten bewerken met Googles eigen tekstverwerker Google Docs. Dat zou het concurrerende Microsoft Office in de weg kunnen zitten. Google wijst op de keuzevrijheid van consumenten: de concurrent is altijd maar één klik weg en niemand zit verplicht in Google-apps.

Google kan zich dus opmaken voor een lange juridische strijd in Europa. Ook omdat Vestager aangaf nog lang niet klaar te zijn met het internetbedrijf. „We gaan de komende tijd ook uitzoeken of Google zich op andere gebieden misdraagt”, sprak ze gister dreigend.

En er komen in hoog tempo gebieden bij waar de Commissie zich over kan buigen: robots, biotech, wearables, zelfrijdende auto’s. In al deze gebieden is Google dominant aan het worden.