Bloemen voor het Mauritshuis

Het Mauritshuis heeft een schilderij van Ludger tom Ring verworven. Het is een van de vroegste zelfstandige bloemstillevens.

Ludger tom Ring II, Narcissen, maagdenpalm en viooltjes in een kan, circa 1562 Foto Mauritshuis, Den Haag

Het Mauritshuis heeft een zeldzaam bloemstilleven van de Duitse schilder Ludger tom Ring (1522-1584) in langdurige bruikleen gekregen. Het schilderij Narcissen, maagdenpalm en viooltjes in een kan (circa 1562) werd in januari aangekocht door de Stichting Vrienden van het Mauritshuis en is vanaf vandaag in het museum te zien. Het is het eerste werk van Ludger tom Ring in een Nederlandse collectie en het vroegste bloemstilleven in de verzameling van het Mauritshuis.

Emilie Gordenker, directeur van het Mauritshuis, noemt de aanwinst „een typisch Mauritshuis-schilderij: klein, maar zeer aantrekkelijk”. Het paneeltje is volgens haar van grote kunsthistorische waarde. „Tom Ring was een grondlegger van bloemstillevens, een genre dat goed vertegenwoordigd is in ons museum.”

Gordenker noemt het schilderij daarom een ideaal geschenk. „De vriendenstichting was al een paar jaar op zoek naar een geschikt schilderij om te verwerven voor het museum. Toen dit werk op 28 januari geveild werd bij Christie’s in New York, was dat de kans om iets te kopen wat betaalbaar maar toch heel bijzonder was.” De stichting kocht het schilderij, dat afkomstig is uit een particuliere collectie, voor 509.000 dollar (480.000 euro).

Met afmetingen van 35 bij 15,5 centimeter is het schilderij zeer bescheiden. Anders dan de fantasievolle pronkboeketten van veel zeventiende-eeuwse schilders lijkt Ludger tom Ring een bestaand bosje lentebloemen te hebben geschilderd. De afgebeelde narcissen, maagdenpalm, wijnruit en violen zijn allemaal voorjaarsbloeiers. Om met zekerheid vast te stellen welke bloemen op het schilderij staan afgebeeld, liet het Mauritshuis het schilderij bestuderen door de Hortus botanicus in Leiden. De bloemen staan in een kan van wit geglazuurd aardewerk, waarop de schilder prominent zijn naam zette.

Het schilderij is rond 1562 ontstaan. Die datering is belangrijk, want daarmee behoort het paneel tot de vroegste zelfstandige bloemstillevens in de westerse kunstgeschiedenis. Vóór 1600 verschenen boeketten hooguit als onderdeel van een grotere, vaak religieuze voorstelling. Tot nu toe wordt meestal een schilderij van Hans Memling uit de collectie van Museum Thyssen-Bornemisza in Madrid genoemd als het eerste bloemstilleven, maar dat boeket uit omstreeks 1485 is op de achterzijde van een mansportret geschilderd en maakte oorspronkelijk deel uit van een tweeluik waarop ook Maria te zien was.

„Deze Tom Ring is echt een zelfstandig bloemstilleven”, zegt Quentin Buvelot, hoofdconservator van het Mauritshuis. „Er zijn op het werk geen zaagsporen aangetroffen die erop duiden dat het deel uitmaakte van een grotere voorstelling. Natuurlijk moet ik rekening houden met de gebruikelijke kunsthistorische mitsen en maren. Het jaartal is een schatting. En een klein voorbehoud is dat er ook veel schilderijen uit die tijd verloren zijn gegaan. Maar van de overgebleven bloemstillevens is dit toch zeker de vroegste.”

Van Tom Ring zijn in totaal zeven bloemstillevens bekend. De andere zes bevinden zich in buitenlandse verzamelingen, waarvan twee in particulier bezit. Buvelot noemt de schilder „een wegbereider” en „een eenzame pionier”, die zo’n veertig jaar vooruitliep op bloemenschilders als Jan Brueghel I, Jacob de Gheyn en Ambrosius Bosschaert I. „Zijn werk is een aantrekkelijke prelude op de latere bloemschilderkunst.”