Beloon risico’s, maar beheerst

Een bonus is een beloning én een prikkel om risico’s te nemen om die beloning binnen te halen. Bestuurders en medewerkers van financiële instellingen concentreren zich graag op het eerste. Zij zien een bonus steevast als een beloningsvorm waarop zij bij normaal presteren recht hebben, niet als een uitzonderlijke vergoeding voor een uitzonderlijke prestatie. De gevolgen daarvan stonden de afgelopen weken in het middelpunt van het debat: financiële instellingen als ING, Nationale-Nederlanden en Delta Lloyd gaven hogere vaste beloningen voor de top als compensatie voor de wettelijke beperking van de bonussen. Hét mikpunt waren de bestuurders en commissarissen van staatsbank ABN Amro. De bestuurders die vorig jaar een ton extra vast salaris hadden gekregen, zagen daar na een spervuur van kritiek maar vanaf.

De bonusbeloning die prikkelt om risico’s en met name meer extreme risico’s te nemen, is juist het onderwerp waarop toezichthouders en politici zich concentreren. De kosten en de baten van deze prikkels zijn immers ongelijk verdeeld en dat heeft de wereld geweten tijdens de kredietcrisis van 2008. Als de genomen risico’s goed uitpakken, is de bonus voor managers en medewerkers. Als het fout uitpakt, moeten politici met geld van de belastingbetalers beslissen of met name banken worden gered. Meestal valt er niets te kiezen en is een redding, gezien de kwetsbaarheid van het financiële stelsel en de verwevenheid met de economie, de enige optie.

Daarom hebben wetgevers en toezichthouders ook het beloningsbeleid in de financiële wereld onder handen genomen. Het resultaat? Minder bonussen en de bonussen die wel worden betaald, worden over een langere periode gespreid en eventueel teruggevorderd als later blijkt dat onevenredige risico's zijn genomen.

De Nederlandsche Bank geeft het beloningsdebat een nieuwe impuls. De centrale bank roept de financiële wereld op om over dit onderwerp zelf cultuurveranderingen te verwezenlijken en niet alleen te reageren op maatschappelijke druk en regelgeving.

Voortbordurend op internationale discussies over prudent beloningsbeleid pleit De Nederlandsche Bank ervoor bonussen niet in aandelen uit te keren, maar in schuldpapier. Dat moet de prikkel afstompen en zodoende bestuurders en medewerkers stimuleren tot „beheerst risicogedrag”, zoals De Nederlandsche Bank dat noemt. Alles draait daarbij om de maatvoering. Daarover moet niet alleen De Nederlandsche Bank beslissen. Meer belanghebbenden moeten gehoord worden. Spaarders, aandeelhouders, personeel, politiek. Financiële instellingen die hun taak naar behoren verrichten, moeten risico’s kunnen en durven nemen.