Zhang Yimou: in opspraak in China

Een voor China ongebruikelijk onthullend boek bevat pijnlijke details over de gelauwerde filmmaker Zhang Yimou.

Lang in de luren gelegd door zijn vaste producer: topregisseur Zhang Yimou

‘De echte tragedie van Zhang Yimou is dat hij de lastigste intellectuele en filmische problemen kan oplossen, maar dat hij niet kan omgaan met lage en vulgaire types en trucs”, zegt Zhou Xiaofeng, de biografe van de beroemdste en meest gelauwerde filmregisseur van China. Haar pas verschenen boek Het lot. Zhang Yimou, de Eenzame heeft de Chinese filmwereld in beroering gebracht. Zestien jaar werkte de Beijingse schrijfster als script-consultant samen met de doorgaans gesloten en zwijgzame filmmaker. En nu doet ze een boekje open.

Ontelbare malen is Zhang Yimou geïnterviewd en geportretteerd zonder af te wijken van het bekende beeld van een talentrijke, geobsedeerde kunstenaar. Maar Zhou Xiaofeng schetst nu een heel ander beeld. Zhang Yimou die momenteel werkt aan scifi-film The Great Wall, is in haar ogen een kwetsbare, introverte kunstenaar die zich tussen 1997 en 2012 liet manipuleren en uitbuiten door zijn vaste producent, vriend en voormalige beschermheer Zhang Weiping.

Deze Zhang – geen familie – had grote en vaak negatieve invloed op de filmmaker, die in China iconische status heeft en in 2008 de openings- en sluitingsceremoniën van de Olympische Spelen mocht organiseren. Chinese filmliefhebbers zijn van de ene verbazing in de andere gevallen bij het lezen van het door de filmregisseur zelf bevestigde relaas.

De regisseur werd tot 2012 door zijn producent zelden op tijd en volledig betaald. Voor zijn bekendste films in de afgelopen vijftien jaar (Hero in 2002, The House of the Flying Daggers in 2004 en A Simple Noodle Story in 2009) werd hij zelfs helemaal niet beloond. Door gestook en geroddel van de producer liepen relaties stuk met vrienden, familie en actrice Gong Li, aldus de biografie die sterk afwijkt van de hagiografische standaard in de meeste boeken over Chinese filmmakers.

Gong Li trad op in acht van Zhangs films en was jarenlang zijn geliefde: de Chinese Albert Verlindes raken niet uitgepraat over de succesvolle pogingen van de jaloerse producer om de geliefden van elkaar te scheiden. Meest spraakmakende onthulling is dat de ex-producer na de beëindiging van de samenwerking naar de autoriteiten stapte met het familiegeheim dat de regisseur drie kinderen had met zijn echtgenote Chen Tingting. Wettelijk is slechts één kind toegestaan. Voor de andere twee had de producer mogelijk met medeweten van Zhang Yimou valse geboortebewijzen laten maken.

Vorig jaar zorgde Zhang Yimous overtreding van de geboortebeperkingswet, de zogeheten éénkindpolitiek, voor wereldnieuws en sindsdien is de regisseur al ruim een miljoen dollar aan boetes en advocatenkosten armer. De onthulling dat hij mogelijkerwijs wist dat de geboorteregistratiebewijzen van twee van zijn drie kinderen vervalst waren, brengt hem opnieuw in de problemen.

Biografe Zhou Xiaofeng zegt dat Zhang Yimou een makkelijk doelwit was voor oplichters. De zakelijke kant van het filmbedrijf interesseerde hem niet, hij had tot voor kort geen agent en geen advocaat. Hij las geen contracten, hij tekende alle documenten ongelezen. „Iedereen kon hem iets wijs maken, want hij controleerde nooit iets; wat iemand ook beweerde, hij geloofde het. Alles wat buiten het directe filmmaken viel, interesseerde hem niet”, zegt Zhou in een telefonisch gesprek.

En: „Hij wist soms niet eens de volledige naam van zijn persoonlijke assistent op de set. Afgezien van een hele kleine kring van familie, geliefden en toenmalige producent Zhang Weiping kon hij geen belangstelling voor anderen opbrengen.”

Inmiddels ex-producer Zhang kreeg de ruimte om budgetten af te romen en nooit gemaakte kosten in rekening te brengen. „Niet Zhang Yimou is een vermogend man geworden, maar zijn producer Zhang Weiping”, aldus de biografe.

De hechte band met de man die hem later zou uitbuiten was ontstaan tijdens de Culturele Revolutie toen beide jongemannen van „verkeerde, rechtse” families naar de armste uithoeken van het platteland werden gestuurd. Volgens haar heeft Zhang Yimou tijdens de Culturele Revolutie geleerd onbekenden te wantrouwen en zichzelf te verbergen „achter een muur van stugheid en desinteresse. Dat is een typische trek van die generatie die als tieners en twintigers bittere armoede kenden. Over persoonlijke dingen kunnen zij niet praten. Dat hebben zij in die tijd afgeleerd”, aldus Zhou. Voor Zhang Yimou was de Culturele Revolutie een tijd van zware arbeid op het land en in een textielfabriek. Hij had de pech te zijn opgegroeid in een familie met zogeheten „foute ingrediënten”. Zijn vader was een voormalige officier in het nationale leger dat strijd voerde tegen de communisten.

De Culturele Revolutie is het onderwerp van zijn laatste film, Coming Home (2014). Het verhaal gaat over een familie waarin een dochter haar vader verraadt als hij is ontvlucht uit een arbeidskamp. Het feit dat hij het script en het eindresultaat langs de censuur wist te loodsen, leverde hem het verwijt op dat hij de censuur laat meebeslissen. Tot op zekere hoogte ontkomen Chinese en ook buitenlandse regisseurs er niet aan om gemene zaak te maken met de censuur. Biografe Zhou neemt op dit gevoelige punt Zhang Yimou in bescherming. Als het om de inhoud van zijn werk gaat is hij als een tijgermoeder en is er geen trefzekerder en overtuigender Chinese regisseur is dan hij. „Hij oreert net zo lang tot de censuur overstag gaat”, zegt zij.