Of er nou toch paardenvlees in de diepvrieslasagne zat, blijft gissen

Foodwatch eist bij de rechter openheid over verwerking paardenvlees in voedsel.

Foto thinkstock

De frauduleuze vleeshandelaar Willy Selten moet 2,5 jaar de cel in, vonniste vorige week de rechtbank in Den Bosch. Maar daarmee is geen einde gekomen aan het paardenvleesschandaal dat twee jaar geleden aan het licht kwam. De nalatenschap van Selten staat misschien nog in menig voorraadkast.

Misschien – want de consument weet nog steeds niet of hij, denkend dat hij runderknakworsten kocht, eigenlijk voor worstjes met paard betaalde. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) wil de namen van de afnemers van Selten niet openbaren, noch de producten waarin mogelijk paardenvlees als rundvlees is verwerkt.

Ook niet na aandringen van Foodwatch, een onafhankelijke organisatie die voor consumenten transparantie bepleit, in dit geval met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur.

Het informatieverzoek werd afgewezen, waarbij de NVWA aanvoerde dat de afnemers van het vlees van Selten – oftewel de verwerkers van het door hem uitgebeende vlees – reputatieschade zouden oplopen. Ze verstrekte Foodwatch wel een geanonimiseerde lijst.

Daartegen ging Foodwatch gisteren bij de rechtbank in Amsterdam in beroep. Volgens de organisatie hebben consumenten het recht om te weten wat ze eten, en bovendien zou het in het algemeen belang zijn om het vertrouwen te herstellen in de door schandalen geplaagde vleessector. Openheid zal de sector niet schaden, aldus Foodwatch, integendeel.

Belangenafweging

Foodwatch bestrijdt dat openbaarmaking de afnemers van Selten benadeelt, daar zij, net als de consument, slachtoffer zijn van de zwendel. Ook de afnemers verkeerden immers in de veronderstelling dat zij rundvlees kochten. Foodwatch voert aan dat de roep om openheid ook in de politiek en in de vleessector zelf klinkt.

„Het punt is dat consumenten aan de lijst met afnemers van Selten niet kunnen zien of zij paardenvlees hebben gekocht”, zei NVWA-jurist Maria Jeurissen gisteren ter verdediging. En: „De afnemers hadden naast Selten ook andere leveranciers van vlees. Dus de consument kan niet weten of de ballen in zijn soep van Selten zijn of niet. Intussen komt wel de hele productielijn van de vleesverwerker onder druk. Dat is de belangenafweging die wij hebben gemaakt.”

Foodwatch riposteerde dat vlees te traceren moet zijn, dus dat de verwerker wel moet weten welk vlees er in welke producten is beland. „En als de vleesverwerker zijn administratie niet op orde heeft, moet de consument dat ook weten.” Daarbij zou de consument ervoor moeten kunnen kiezen om elk risico op het eten van het vlees van Selten uit te sluiten.

„De consument laat die gehaktbal echter niet één keer liggen”, aldus Jeurissen van de NVWA, „maar voor de rest van zijn leven. Daarbij loopt de verwerker ook het risico schadeclaims te krijgen van consumenten.”

Foodwatch: „Misschien zijn er nu consumenten die door het gebrek aan transparantie helemaal geen vlees meer durven eten. Bovendien heeft de NVWA haar terugroepactie met veel tromgeroffel aangekondigd. Dat brengt veel meer schade toe aan de vleesindustrie.”

Soep met ballen

Tijdens de zitting werd duidelijk hoe toezichthouder NVWA te werk is gegaan. Op de debiteurenlijst van Selten stonden 132 Nederlandse groothandelaars. De NVWA benaderde die met de vraag aan wie zij het vlees hadden doorverkocht. Daarna is dezelfde vraag aan de secundaire afnemers gesteld, en zo verder, tot en met de supermarkten en de restaurants aan toe. Maar de consument werd niet gevraagd bepaalde producten terug te sturen of weg te gooien.

De rechter vond het opvallend dat op de geanonimiseerde lijst van primaire en secundaire afnemers van Selten vaak het antwoord „geen” stond in de kolom waar de afnemer moest noteren welke actie hij ondernam op het terugroepen van het vlees door de NVWA. „Het vlees was dan waarschijnlijk al opgegeten”, verklaarde Jeurissen van de NVWA.

Omdat bevroren rundvlees in de regel niet langer houdbaar is dan anderhalf jaar, is de kans klein dat er nu nog ingevroren lasagne bolognese in de Nederlandse vriezers ligt waar, anders dan de verpakking vermeldt, paardenvlees in zit. Maar in producten met een langere houdbaarheidsdatum – een blik soep met ballen, runderbouillonblokjes – is het paardenvlees van Selten niet uit te sluiten.

Om die producten is het Foodwatch niet eens meer te doen, zei een woordvoerder van de organisatie na afloop van de zitting. Foodwatch wil een precedent scheppen. Want er volgen vermoedelijk meer schandalen. Zo ging, terwijl Selten werd verketterd, een slachterij in Dodewaard door met het verkopen van paardenvlees als rundvlees.

Ook in dit geval wilde de NVWA de consument niet inlichten. En ook in dit geval ving Foodwatch bot tot op heden bot bij verzoeken om informatie. Het vonnis van de Amsterdamse rechtbank wordt op 26 mei verwacht.

Het kabinet komt binnenkort met plannen om het toezicht en de handhaving van de NVWA te verbeteren.