Ex-dictator op herhaling

De Nigeriaanse schatkist raakte afgelopen maanden steeds leger door dalende olieprijzen. Maar de nieuwe president heeft optimisme teruggebracht. „Al het geld dat is vertrokken, komt terug.”

Nigeria

Op de zwarte geldmarkt van Allen Avenue in Lagos valt de waarde van de Amerikaanse dollar sneller dan de middagregen. De handelaren die samendrommen rond het open autoraam, keren de auto onmiddellijk de rug toe als ze buitenlandse valuta zien.

Een week geleden hadden ze zonder aarzelen 230 naira geboden voor een dollar. Vandaag geven ze 185, mits je aandringt. „De naira vliegt”, zegt Adamawu Oshodi, die een bundel van groezelige naira’s onder zijn kaftan vandaan haalt. „Waar je ook naar toe gaat, niemand wil nog dollars. Goodluck Jonathan is uit. De dollar is uit.” Terug van weggeweest: de naira en het vertrouwen in de economie van Nigeria.

In de zes maanden voorafgaand aan de verkiezingen van eind maart viel de waarde van de naira ten opzichte van de dollar met meer dan 20 procent. Dat was bijna net zo snel als de olieprijs, die nog niet de helft is ten opzichte van een jaar geleden. Het bewees niet alleen de afhankelijkheid van Nigeria van de olie, dat nog altijd goed is voor 95 procent van de exportopbrengsten en 60 procent van de overheidsinkomsten. Het tekende ook de politieke en financiële onzekerheid over Afrika’s land met de grootste bevolking (177 miljoen).

Topdag op de beurs

Sinds de kiescommissie twee weken geleden het einde van vijf jaar presidentschap van Goodluck Jonathan inluidde met de verkiezingsoverwinning van zijn rivaal uit het noorden, de voormalige dictator Muhammada Buhari, zit de economie van Nigeria weer in de lift. De beurs van Lagos was op de dag van de uitslagen de best presterende in de wereld.

De nieuwe president treedt pas op 29 mei aan als hij in de hoofdstad Abuja wordt geïnaugureerd. Maar het optimisme is terug. „Agents of change”, lachen Buhari en zijn vicepresident op de verkreukelde posters op de muren rond de geldmarkt. Buhari gaat de corruptie aanpakken. Buhari gaat afrekenen met Boko Haram. Buhari brengt een nieuw Nigeria.

De verwachtingen zijn torenhoog. „We hebben eindelijk een nieuwe leider. Het gesjoemel met subsidies, de verdwenen olieopbrengsten. Buhari gaat daar een einde aan maken”, zegt Ade Adebayo, die recent terugkeerde uit Groot-Brittannië en nu een hotel uitbaat in de wijk Ikeja. „Het vertrouwen is terug in Nigeria. Dat is het gevoel dat we hebben. Ik hoop dat dit vertrouwen niet naïef is.”

Buhari erft een geruïneerde economie. Nigeria mag dan Zuid-Afrika vorig jaar voorbij zijn gestreefd als grootste economie op het continent, economen maken zich grote zorgen. Vallende olieprijzen hebben de reserves uitgemergeld. De regering Jonathan heeft geen cent gespaard in de voorafgaande jaren van fortuin.

Investeerders hebben zich in groten getale teruggetrokken sinds de val van de olieprijs inzette. Vlak voor de verkiezingen gaf Standard & Poor de kredietwaardigheid van dit land een dikke onvoldoende: B+, negatief genoeg om nieuwe investeerders naar andere groeioorden te jagen. Ondanks de voorspellingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat Nigeriaanse economie het komende jaar bijna 5 procent zal groeien.

Ook de inflatie is hoog (8,4 procent) en zal voor het einde van dit jaar tot 12 procent oplopen. Dat is althans de voorspelling van Bismarck Rewane, analist en directeur van Financial Derivatives. „Voor risicovolle investeringen moet je dan meer dan 20 procent rente gaan betalen. Dat is heel veel geld. Maar veel investeerders zullen terugkomen, omdat ze zich onder Buhari zekerder voelen. Alle geld dat is vertrokken, komt terug.”

Buhari heeft in zijn verkiezingscampagne opvallend weinig gezegd over zijn plannen met het land. Nigerianen moesten hun keuze maken op basis van zijn verleden. In de jaren zeventig was hij olieminister. En hij stond al eerder aan het hoofd van het land. In 1983 kwam hij aan de macht door een staatsgreep tegen de democratisch gekozen president Shehu Shagari. Die regering was in korte tijd synoniem geworden voor corrupt bestuur.

Topzware overheid

Buhari’s erfenis toen lijkt veel op die van vandaag: vallende olieprijzen, geringe reserves, hoge werkeloosheid en dito schulden. Buhari verklaarde destijds de oorlog aan de slechte discipline. Nigerianen werden met de zweep in de rij voor de bushalte geslagen. Luie ambtenaren werden massaal ontslagen: 200.000 tegelijk. Hij slankte de topzware overheid af en sneed in ambtenarensalarissen. Hij bevroor voedselprijzen. Hij sloot de economie af voor de buitenwereld en legde de wisselkoers vast. 700.000 arbeidsmigranten werden de grens over gezet.

Buhari legde de import aan banden: alles moest lokaal geproduceerd worden. Hij brak met het IMF en probeerde Nigeria zoveel mogelijk voor de boze buitenwereld af te schermen. Dat mislukte. Nigeria werd een land van grote tekorten terwijl de afhankelijkheid van olie in stand bleef.

Buhari’s strenge beleid zonder daadwerkelijke vernieuwing werd zijn val. Hij werd zelf afgezet (in 1985), door een andere militaire leider, Ibrahim Babangida.

Ook al stoelde Buhari’s campagne dit keer erg op zijn imago van gedisciplineerd ex-dictator, zijn beleid zal geen herhaling worden van dertig jaar geleden, verzekert econoom Bismarck Rewane . „We leven in een ander Nigeria nu. Toen hadden we één televisiestation, geen mobiele telefoons, en misschien zes universiteiten. De Nigeriaanse economie afsluiten voor de buitenwereld is geen optie.”

Corruptie

Zijn grootste uitdaging is zichtbaar een einde maken aan het corrupte imago dat aan de regering van Goodluck Jonathan is gaan kleven. 20 miljard dollar aan olieopbrengsten verdwenen onder zijn bewind. Bijna eenderde van Nigeria’s begroting gaat op aan defensie. Maar soldaten en officieren die de afgelopen zes jaar vochten tegen de opstand van Bok Haram in het noorden van het land klagen massaal over ondeugdelijke wapens en gebrekkige rantsoenen.

Die oorlog gaat Buhari geld kosten. Net als de deal met de militanten in de Nigerdelta, die hun ontvoeringen en sabotage van oliepijpleidingen stopten nadat president Jonathan de leiders afkocht met een miljardencontract. De leider van de Movement for the Emancipation of the Niger Delta (MEND), Tompolo, feliciteerde Buhari met diens zege. Een andere leider dreigde terug te keren naar de kreken als Buhari niet met een vergelijkbare deal over de brug komt.

„Buhari heeft drie maanden de tijd om te bewijzen dat zijn regering een werkelijke breuk met het verleden vormt”, zegt analist Rewane. „Op 1 augustus zal duidelijk zijn welk kabinet hij laat aantreden. Dan zullen de investeerders besluiten of dit een serieus team is.”