#DvdW: een heldere koude dag in april

Dagelijks kijkt journalist en schrijver Pieter Steinz wat er actueel is in boekenland. ‘Het was een heldere koude dag in april, en de klokken sloegen dertien.’ Van welke anti-utopie is dit de eerste zin?

nineteen-eighty-fourVan George Orwells Nineteen Eighty-Four, dat in 1949 vlak voor zijn dood door tuberculose verscheen. Orwells satire op totalitarisme en versluierende ‘Newspeak’ (‘war is peace’, ‘freedom is slavery’, ‘ignorance is strength’) is een boek om iedereen aan te raden. Beginnende lezers zullen vooral onder de indruk zijn van de martel- en hersenspoelsessies waaraan Winston Smith in de kelders van het Ministerie van Liefde onderworpen wordt (Kamer 101! De ratten!). Non-fictieliefhebbers worden gegrepen door Orwells uiteenzettingen over de manipulatie van het verleden en de taal in een dictatuur.

Literaire fijnproevers waarderen de stilering van Orwells anti-utopia – vanaf de superieur omineuze beginzin tot het even ontroerende als cynische slot waarin de gebroken Winston ertoe komt Big Brother lief te hebben. En alle anderen kunnen genieten van een aangrijpende roman over de liefde.

De verboden amour fou van Winston en Julia, te midden van de teleschermen en de agenten van de Denkpolitie, mondt uit in de ijselijke scène waarin ze elkaar gelaten vertellen dat ze de ander onder druk van de Partij verraden hebben. ‘Ten overstaan van pijn zijn er geen helden, geen helden,’ luidt de kernzin van Nineteen Eighty-Four. En het beeld dat Winstons vaderlijke folteraar O’Brien geeft van de toekomst – ‘stel je een laars voor die stampt op een menselijk gezicht, zonder ophouden’ – is al even ontmoedigend. ‘The best books are those that tell you what you know already,’ denkt Winston wanneer hij in het verboden boek van een Partijvijand leest. Maar het is anders. De beste boeken vertellen je wat je eigenlijk niet wilde weten.

Voor meer afleveringen van de ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.