De romkom is morsdood

Hollywood maakt ze amper meer, romantische komedies. Waaraan stierf het genre? Waar bleef de liefde?

Het is ons niet zo opgevallen, want in Nederland, waar alles vijftig jaar later gebeurt, bloeit het filmgenre. Maar in Hollywood is de romantische komedie, kortweg romkom, drie jaar geleden overleden. Komische zwijmelfilms waarin man en vrouw verliefd worden, tot een obstakel ze uiteendrijft, waarna ze elkaar weer vinden. Met vertrouwde conventies, zoals de ‘meet-cute’ (gênante eerste ontmoeting) of de ‘run for love’ (man rent/rijdt/stept naar vliegveld voor een dramatische, openbare liefdesverklaring als zijn geliefde uit zijn leven dreigt te verdwijnen).

Dat soort films dus. Dat Hollywood ze nauwelijks nog maakt, heeft uiteraard een economische oorzaak: romkoms verkochten steeds minder kaartjes. Stonden er tot 2010 steevast tussen de tien en twintig romkoms in de Amerikaanse top-100 en verdienden in het jaar 2005 nog vijf romkoms meer dan 100 miljoen dollar in de bioscoop, in 2013 en 2014 waren er – na jaren van gestage neergang – geen romkoms meer in de top-100 te bekennen. Twee jaar geleden zuchtte de gelauwerde romkomproducer Lynda Obst: „De meet-cute is dood.” Sindsdien legt ze zich toe op sf-films als Interstellar.

Charismakloof

In de necrologieën van de Amerikaanse vakpers over dit filmgenre variëren de doodsoorzaken. A. O. Scott van The New York Times wijst op een charismakloof. Trok – en maakte – de romkom ooit sterren van het kaliber Cary Grant, Katharine Hepburn, Hugh Grant en Julia Roberts, nu halen sterren hun neus ervoor op. Geen wonder, want neem Matthew McConaughey. Toen hij vorig jaar een Oscar won voor Dallas Buyers Club werd verbaasd geconstateerd dat deze romkom-acteur echt kon acteren. Alles wat hij deed tussen 2000 en 2010, tussen The Wedding Planner en Ghosts of Girlfriends Past, was kennelijk een verspilling van talent. Ook regisseurs of scriptschrijvers vermijden het genre waarin ooit Billy Wilder, Woody Allen, Nora Ephron of Cameron Crowe naam maakten.

Dat romkoms vreten aan je prestige als filmmaker is uiteraard dodelijk. De opkomst van de ensemble-romkom rond 2010 blijkt achteraf de laatste stuiptrekking van het genre te zijn geweest. Naar voorbeeld van het Britse Love Actually vonden daarin een heleboel koppels de liefde op een feest als Kerst, Oud en Nieuw of Valentijnsdag. Sterren wilden in dat soort romkoms nog wel even optreden: de cheque was vet, maar hun aanwezigheid te kort om hun reputatie te besmeuren.

Maar dat filmsterren de romkom de rug toekeerden tot alleen Adam Sandler en Drew Barrymore resteerden, is niet de oorzaak, maar eerder het gevolg van prestigeverlies. Wat ging er mis met de romkom?

Er is een school die stelt dat het ligt aan de obstakels die geliefden uiteendrijven. Vroeger waren die legio: ouderlijke afkeuring, opleiding, sociale klasse, geld, beloftes. Maar nu geliefden elkaar à la carte selecteren op Tinder neemt niemand dat soort obstakels nog serieus. Dus werden de obstakels gaandeweg nogal bizar en vergezocht. De man is zombie, stalker, president van Amerika, geestesziek of beleeft dezelfde dag steeds opnieuw. De vrouw is filmster, zeemeermin, shopaholic, ongewenst zwanger of zonder kortetermijngeheugen. Het koppel leeft in andere tijdperken of parallelle universa. Zoiets houdt eens een keer op, of de obstakels worden zo serieus van aard – oorlog, ziekte, dood – dat het geen komedie, maar liefdesdrama oplevert; een filmgenre dat nog wel floreert.

Toch lijken obstakels niet het probleem. Ook als we externe obstakels niet langer serieus nemen, blijven er voldoende interne obstakels voor de liefde over. Daar draaide het de afgelopen kwart eeuw om in de romkom: zelfhaat, cynisme, bindingsangst, perfectionisme, versiergedrag en fobieën.

Seks voor liefde

Een andere school houdt het erop dat seks de romkom nekte. Ooit was seks het onuitgesproken einddoel van de romkom, tegenwoordig begint het met seks en ontbreekt dus de spanningsboog. Romantiek is dood: uit een peiling van Pew’s blijkt dat nog maar 26 procent van de Amerikaanse vrouwen en 31 procent van de mannen geloven in de ene ware liefde.

Maar ook dat kan de reden niet zijn. Een sterk subgenre van de romkom was al in de jaren dertig de ‘comedy of remarriage’: in films als His Girl Friday of Adam’s Rib hervindt een stel dat uiteen dreigt te drijven alsnog de liefde. Bovendien: de romkom beleefde na decennia van Annie Hall-achtig pessimisme en cynisme over de liefde zijn wedergeboorte met twee hitfilms: When Harry Met Sally in 1989 en Pretty Woman in 1990. In die laatste film huurt een miljardair (Richard Gere) een week lang een prostituee (Julia Roberts): seks eindigt in ouderwetse romantiek. En zo ging dat in veel van de honderden romkoms die volgden tot 2010. Seks is ook niet het probleem.

Waaraan is de romkom dan wel gestorven? Waar alles in Hollywood aan overlijdt: luiheid en geld. Romkoms, die tussen de 20 en 40 miljoen dollar kosten, passen niet meer binnen Hollywoods huidige ‘blockbustermodel’. Grote filmstudio’s zetten al hun geld op een klein aantal peperdure spektakelfilms. Een trend die wordt versterkt door de internationalisering van Hollywood. In Europa, China en Rusland, waar nu vaak tweederde van het geld wordt verdiend, hebben romkoms veel meer concurrentie te duchten van lokale films dan actie en animatie.

Nog belangrijker is dat Hollywood elk succes kopieert en kloont, zodat wat ooit sprankelde geleidelijk tot formule verstijft en in een vicieuze cirkel van exploitatie belandt: talent keert zich ervan af en het publiek volgt. Iedereen is nu gewoon even klaar met de romkom, met al die grootsteedse vrouwen die in anderhalf uur ontdekken dat liefde boven carrière gaat en mannen die leren dat liefde boven vrijheid gaat.

Uiteraard is dat niet het einde van de romantiek: die heeft elders onderdak gevonden. In hybride genres als de romantische actiefilm: Twilight, The Hunger Games. In sprookjes als Cinderella, in zwaarmoedig drama als The Fault in Our Stars, in Fifty Shades of Grey zelfs. En in hoogst verbale komedies met Meryl Streep, Pierce Brosnan of Helen Mirren, waar bejaarde stellen liefde en levenslust herontdekken. Ooit zal ook de romantische komedie wel weer uit haar as herrijzen. Maar laat haar nog maar even rusten.