Filosofen, kom uit die ivoren toren en dien de economie eens

Illustratie Marian Kamensky

We moeten maar eens af van het idee dat de filosofie geen praktisch nut hoeft te hebben. Juist nu heeft de kenniseconomie baat bij mensen die stap voor stap vanuit zekere premissen naar een conclusie toe redeneren, betoogt neerlandicus en filosoof Martin Slagter.

Toen ik in de jaren 80/90 van de vorige eeuw in Utrecht filosofie studeerde, gold het als ronduit ongepast om naar het nut daarvan te vragen. De algemene opvatting onder filosofen in die tijd was dat filosofie geen nut hóefde te hebben. Met zeker dedain werd er gesproken over praktijkgerichte disciplines, die hun bestaansrecht ontleenden aan hun maatschappelijke relevantie en praktische toepasbaarheid. Filosofie stond daarboven. De vraag naar het nut van filosofie bevatte in deze opvatting een contradictie. ‘Filosofie’ betekent namelijk: liefde voor wijsheid. En liefde is per definitie onbaatzuchtig.

De vraag naar het nut van filosofie is dan ook onzinnig en irrelevant, vinden (nog steeds) veel filosofen. Van oudsher was filosofie gericht op praktisch nut (‘verbetering des verstands’). In de Oudheid omvatte de filosofie alle andere wetenschappen. Aristoteles was niet alleen logicus, ethicus en metafysicus, maar ook bioloog, linguïst en natuurwetenschapper. In de Middeleeuwen degradeerde de filosofie tot een soort hulpwetenschap. Thomas van Aquino beschouwde haar als de ‘dienstmaagd van de theologie’. Vanaf de Renaissance wordt de filosofie in toenemende mate een autonome wetenschap, die evenmin als kunst geen praktisch nut hoeft te hebben. Dat laatste is waarschijnlijk de reden dat er tot voor kort in Nederland geen hbo-opleiding filosofie bestond. Jarenlang was filosofie de enige universitaire discipline waarvan geen toegepaste hbo-variant bestond.

Het wordt tijd dat hier verandering in komt en filosofie een gewone wetenschap wordt. De arbeidsmarkt en beroepspraktijk zijn in hoog tempo aan het veranderen. De grenzen tussen traditionele functies en vakdisciplines vervagen. Er is een ‘vloeibare samenleving’ aan het ontstaan, waarbij vertrouwde structuren verdwijnen en het aantal zzp’ers explosief toeneemt. Over twintig jaar zal de helft van alle huidige beroepen verdwenen zijn.

Lees verder (€)