Weg met Dilma, roept de middenklasse

President Rousseff is pas net begonnen aan haar tweede termijn, maar veel Brazilianen zijn haar nu al zat.

Een betoger neemt een foto van de beeltenis van president Dilma Rousseff bij de demonstratie in Rio de Janeiro Foto Pilar Olivares/Reuters

Op de brede Avenida Paulista, in het hart van São Paulo, klinken duizenden fluitjes en toeters. De stemming onder de in geel-groene shirts geklede mensenzee klapt en zingt. Wie niet naar de spandoeken kijkt, waant zich in het feestgedruis van carnaval of WK voetbal. Maar de boodschap van de demonstranten is duidelijk: ze spreken zich uit tegen de regerende Arbeiderspartij (PT) van president Dilma Rousseff.

„Weg met Dilma! Weg met de PT!”, roept fysiotherapeut Fabiana Granato (32). „Corruptie bestaat in iedere partij, maar de PT gebruikt corruptie om aan de macht te blijven”, zegt ze. „Het moet afgelopen zijn met de straffeloosheid in dit land.”

Granato verwoordt een belangrijke klacht van de overwegend blanke massa. De betogers behoren volgens onderzoeksbureaus veelal tot de hogere middenklasse, met een salaris van tien keer het minimumloon, dat 231 euro per maand bedraagt. Ruim 80 procent stemde tijdens de presidentsverkiezingen van oktober op de rivaal van de gekozen president Dilma Rousseff. Rousseff is nog geen vier maanden bezig aan haar tweede termijn.

Met een geschat aantal van een half miljoen betogers in 21 Braziliaanse staten bleef het gisteren rustiger dan op 15 maart, toen honderdduizenden Brazilianen hun onvrede uitten.

Ook in juni 2013 gingen Brazilianen massaal de straat op, toen om te protesteren tegen het WK voetbal en de slechte sociale voorzieningen. Kwam het protest toen van links, de huidige onvrede komt van het nieuwe rechts. Dat woord werd in Brazilië lang geassocieerd met fascisme en militarisme, door de rechtse militaire dictatuur die het land tussen 1964 en 1985 bestuurde. Maar dat verband bestrijdt de meerderheid van de huidige betogers tegen de regering.

„Wij zijn liberaal, zowel op economisch als op moreel gebied”, verklaart Renan Santos (31), een van de oprichters van de Beweging Vrij Brazilië (MSL). „Je kunt ons vergelijken met de Amerikaanse Tea Party, alleen niet conservatief. Velen van ons zijn voor het homohuwelijk en legalisering van wiet: van mij mag iedereen doen en zijn wat hij wil.”

MSL is samen met Vem Pra Rua (‘Kom de straat op’) en Revoltados Online (‘Bozen online’) de belangrijkste organisator van de protesten. Het zijn vooral jongeren die een kleinere overheid willen, minder corruptie en lagere belastingen. Ze bestrijden de opvatting dat alleen links een patent heeft op armoedebestrijding. De grootste klacht van de betogers is de woekerende corruptie in het land. (Semi)staatsoliebedrijf Petrobras kampt met het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis, waarmee miljarden euro’s zijn gemoeid.

Hoewel tegen Rousseff geen onderzoek loopt, gelooft ruim driekwart van de Brazilianen dat ze van de corruptie wist of zelfs betrokken was. Rousseff was voorzitter van Petrobras en minister van Energie en Mijnen. 63 procent van de Brazilianen denkt zelfs aan een impeachmentprocedure – al blijkt ook dat Brazilianen vaak niet weten wat de consequenties zijn.

Onderling verschillen de groepen in hun standpunten daarover. De MSL stelt impeachment van Rousseff als belangrijke voorwaarde voor hervormingen. „De PT is een gevaarlijke, socialistische en totalitaire partij”, zegt Santos, die vreest dat Brazilië op het socialistische Venezuela of Cuba gaat lijken. Dit mediagenieke standpunt vindt evenwel weinig grond in de realiteit: Brazilië ontwikkelde zich in dertig jaar tot een stevige democratie.

Ook zijn er nog radicalere groepen actief, die een terugkeer willen naar de militaire dictatuur. De extreme groepen zijn zeer zichtbaar in de media, maar vormen een minderheid onder de demonstranten. Het gros van de betogers gelooft in democratische hervormingen. „Braziliaanse instituties moeten juist worden verstevigd, het recht moet gelden voor iedereen,” zegt Christian Lohbauer, voorzitter van de afdeling São Paulo van het liberale O Novo (de Nieuwe), de enige echt politieke groep die zich rechts noemt in Brazilië. Na vier jaar bureaucratie verwachten ze binnen een paar weken officieel geregistreerd te staan als politieke partij.