Schrijver over schuld en onschuld

Nobelprijswinnaar Günter Grass op 87-jarige leeftijd overleden in zijn woonplaats Lübeck.

De vanochtend in zijn woonplaats Lübeck overleden Duitse auteur Günter Grass, met pijp in 2005. Foto Jörg Fokuhl/LAIF Hollandse Hoogte

Günter Grass, de belangrijkste vertegenwoordiger van de Nachkriegsliteratur in Duitsland, is vandaag op 87-jarige leeftijd overleden. In 1999 kreeg hij de Nobelprijs voor zijn oeuvre, dat in Duitsland een belangrijke bijdrage vormt aan de verwerking van het naziverleden. Hoofdthema’s in zijn werk zijn schuld en onschuld. Ook riep hij op een schrijverscongres in 1986 op om dwars in te gaan tegen de tijdgeest. Een schrijver moet de absurditeit van het leven laten zien, aldus Grass.

In 2006 maakte Grass bekend dat hij zich als 15-jarige had aangemeld voor dienst op een onderzeeboot. Toen hij 17 was, werd hij als dienstplichtige opgeroepen door de Waffen-SS, waarna hij vocht in een SS-pantserdivisie. Door die bekentenis kreeg hij een storm van kritiek over zich heen.

Na de oorlog volgde Grass een opleiding tot beeldend kunstenaar. Daarnaast begon hij te schrijven. Beroemd werd hij met zijn roman Die Blechtrommel (1959), die in 1979 verfilmd werd door Volker Schlöndorff. In dit boek vertelt hij deels zijn eigen geschiedenis aan de hand van een gezin in Danzig tijdens de nazi’s. Ook blijkt voor het eerst zijn grote talent: het vermengen van historische gebeurtenissen met surrealistisch-groteske beeldspraak. Realistischer waren zijn laatste werken. In 2010 verscheen zijn laatste boek Grimms Wörter.

Grass, die een linkse schrijver was en deelnam aan SPD-verkiezingscampagnes, mengde zich actief in de politiek. Daardoor raakte hij behalve over zijn oorlogsverleden opnieuw in opspraak toen hij in 2012 Israël een gevaar voor de wereldvrede noemde, omdat het zich zou voorbereiden op de ‘uitroeiing’ van het Iraanse volk door middel van het afwerpen van een atoombom. Israël wilde hem vervolgens niet meer toelaten.

Samen met Heinrich Böll en Siegfried Lenz behoorde Grass in Duitsland tot de Grote Drie.