Opeens bleek Castro Obama te bewonderen

Een historisch moment: Obama voerde een gesprek met Cuba. En hij sprak met Venezuela en Brazilië. Zo wil hij zich betrokken tonen bij Latijns-Amerika.

De langverwachte handdruk van Raúl Castro (links) en Barack Obama, afgelopen weekend. Foto MANDEL NGAN/AFP

Eindelijk kwam het tot de gebeurtenissen waarop door het Witte Huis en de wereldpers al weken werd gezinspeeld: de tweede handdruk en het eerste gesprek tussen Obama en de Cubaanse president Raúl Castro. De eerste handdruk was bij de herdenkingsbijeenkomst van Nelson Mandela, maar toen was het feit dat de landen toenadering zochten nog geheim.

Zaterdagmiddag spraken de twee leiders meer dan een uur met elkaar in een historische ontmoeting, de eerste sinds 1958 toen presidenten Dwight Eisenhower en Fulgencio Batista elkaar – toevallig ook in Panama – troffen vlak voor de culminatie van Cubaanse Revolutie, die zou leiden tot de breuk van een halve eeuw.

„We zijn nu in de positie om een pad naar de toekomst in te slaan. Na verloop van tijd kunnen we die bladzijde omslaan om een nieuwe relatie tussen onze landen te ontwikkelen”, zei Obama na afloop van het gesprek op de zevende Top van de Amerika’s in Panama. „We zijn bereid over alles te praten, met geduld”, zei Raúl Castro. „Over sommige dingen zullen we het eens worden en over andere niet.”

Concrete stappen waren er niet

Toch werden dit weekend geen concrete stappen gezet. Obama zei dat hij het advies van het ministerie van Buitenlandse Zaken om Cuba van de lijst te halen van landen die terrorisme sponsoren wil bestuderen, terwijl werd verwacht dat hij het besluit hiertoe zaterdag bekend zou maken. Ook openen de landen nog geen ambassades op elkaars grondgebied – de VS willen dat Cuba Amerikaanse diplomaten eerst meer bewegingsvrijheid geeft.

Tijdens de plenaire openingszitting had Raúl Castro in een omstandige, meer dan drie kwartier durende speech alle Cubaanse grieven over de VS nog eens geëtaleerd. Hij kon die spreektijd nemen, grapte hij, omdat hij al zes toppen lang zijn acht minuten spreektijd had moeten missen. De toespraak had een opmerkelijk slot: Castro verklaarde gedeeltes van Obama’s boeken gelezen te hebben en hem te bewonderen. „Hij is een eerlijk man. Ik heb president Obama uitgelegd dat ik erg emotioneel word als ik over de revolutie praat”, vervolgde Castro. „Ik bied mijn excuses aan, want hij draagt geen verantwoordelijkheid voor al deze dingen.”

Kort maar respectvol

Ook de Venezolaanse president Nicolas Maduro, bondgenoot van Cuba, trok langdurig en hard van leer tegen de VS. De socialistische Maduro ziet het land als de oorzaak van de grote economische problemen in zijn land. Opmerkelijk genoeg ging Maduro in Panama niet over tot zijn breed aangekondigde actie om Obama een petitie met miljoenen handtekeningen te overhandigen tegen de sancties die de VS tegen zeven hoge Venezolanen hebben ingesteld. De eerste ontmoeting tussen beide leiders was kort maar respectvol, twitterde een medewerkster van Maduro. Over de inhoud werd niets bekend.

Zonder Venezuela te noemen zei Obama in zijn toespraak tijdens de plenaire zitting dat de VS zich betrokken willen tonen bij Latijns-Amerika. Meer doen is vaak contraproductief, zei hij, doelend op de Amerikaanse geschiedenis van ingrijpen in Latijns-Amerika.

Tot slot had Obama een ontmoeting met president Dilma Rousseff van Brazilië. Ook dit stond in het teken van een (kleinere) verzoening. Na afloop werd bekend dat Rousseff naar Washington zal reizen. Twee jaar geleden zegde Rousseff een staatsbezoek af toen bekend werd dat Brazilië tot de voornaamste doelwitten van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA behoorde.