Column

Deal met Iran de beste die nu voorhanden is

Het voorlopig akkoord dat in Lausanne over het staken van de ontwikkeling van het Iraanse kernwapen is bereikt, heeft in het Westen stormen van verontwaardiging veroorzaakt. De Amerikaanse Republikeinen vinden dat Obama slachtoffer van zijn goedgelovigheid is geworden. In Israël heerst een diep wantrouwen tegen alles wat met Iran te maken heeft. In Den Haag heeft VVD-fractieleider Halbe Zijlstra gezegd dat de overeenkomst een ‘historische fout’ kan zijn. In het algemeen zijn de critici van mening dat de onderhandelaars van zich voor de gek hebben laten houden. Gezien de staat van dienst van Iran hoeft dat wantrouwen niet te verrassen. Sinds de Iraanse revolutie waarbij de sjah werd afgezet, nu 36 jaar geleden, is het land een van de onhandelbaarste krachten in de internationale gemeenschap. Anderzijds is dit akkoord waarschijnlijk het beste dat ooit met Teheran bereikt is. De Iraanse verrijkingscapaciteit van uranium wordt met tweederde verminderd; de voorraad hoog verrijkt uranium wordt afgezwakt; laag verrijkt uranium wordt teruggebracht van 10.000 naar 5.000 kilo. In ruil daarvoor worden de economische sancties binnen tien jaar opgeheven en moet het land de komende 25 jaar internationale inspecties toelaten.

Zo slecht klinkt dit allemaal niet. Verbreekt Iran de overeenkomst dan worden de sancties onmiddellijk hersteld. En de economie is zwaar getroffen, zoals ook op de televisie te zien was aan de blijdschap waarmee de bevolking de overeenkomst begroette. En wat de sceptici vergeten: na dit akkoord zijn de twijfelaars niet plotseling veranderd in blinde gelovigen in de beste bedoelingen van Iran. Als dit akkoord wordt geschonden, verliest het land zijn laatste geloofwaardigheid en wordt de boycot hervat, misschien in nog strengere vorm. Iran heeft dus wel degelijk veel te verliezen.

De vraag die nog niet is gesteld, is in welke toestand we ons nu zouden bevinden als er geen overeenkomst was gesloten. Iran was ongehinderd verder gegaan met het ontwikkelen van de bom waardoor de onrust in de regio – toch al een chaos – verder was vergroot. Israël dat Iran als zijn doodsvijand ziet, zal niet toestaan dat dit land zijn bom voltooit. Hoe moeten we ons dat voorstellen? Een preventieve aanval op de Iraanse installaties? Laten we hopen dat dit dan met conventionele middelen zou gebeuren. Een oorlog in het Midden-Oosten met Israël als feitelijke aanvaller zou al onvoorstelbare gevolgen hebben. Overigens komt het akkoord van Lausanne voor Iran op een slecht tijdstip. Door de opstand van de shi’itische Hoethis in Jemen ontwikkelt zich daar een oorlog waarin Iran de zijde van zijn geloofsgenoten heeft gekozen. De spanningen met het soennitische Saoedi-Arabië lopen op. Moeten we rekening houden met een oorlog tussen Iran en onze grote olieleverancier Saoedi-Arabië? De gevolgen daarvan vallen niet te becijferen.

Waarom heeft Iran voor dit voorlopig akkoord gekozen? De CIA komt met een antwoord. Het is aan de Iraanse president Hassan Ruhani te danken. Hij wist geestelijk leider ayatollah Ali Khamenei ervan te overtuigen dat voortzetting van de sancties catastrofale gevolgen voor de economie heeft. Maar kennelijk zijn in Teheran de sancties weer onderwerp van intern beraad geweest. Ruhani heeft laten weten dat de sancties niet geleidelijk maar onmiddellijk moeten worden opgeheven. Na Lausanne is dat weer een stap achteruit. Dit is het kenmerk van de gesprekken met Teheran sinds de sjah werd afgezet: schoksgewijs. Maar wat is het alternatief? Deze regering, die overigens stevig in het zadel zit, dwingen met geweld? Dat betekent na de halve mislukkingen in Afghanistan en Irak, en met de nog niet verslagen IS, een nieuwe oorlog in de regio. Dat zou pas een historische fout zijn.