Al jaren werkte Hillary toe naar dit moment

Politieke ambities heeft Hillary Clinton al sinds haar studententijd, en het presidentschap van haar man versterkte die. Ze wil het anders doen dan haar man, Bill Clinton. Ze kon leren van zijn fouten.

Wie Hillary Rodham Clinton de afgelopen maanden aan het werk heeft gezien, krijgt een versie van haar te zien die geen recht doet aan haar persoonlijkheid. Weg zijn de scherpe randjes, het activisme en de scherpe tong. „Ze is moederlijk geworden. Nee: grootmoederlijk”, merkte Bradley Graham, een goede vriend van haar, onlangs op tijdens een spreekbeurt.

Als er iets progressief aan Hillary Clinton is, dan is dat het feit dat ze de eerste vrouwelijke president van de Verenigde Staten kan worden. Op die boodschap zijn haar presentaties de laatste tijd gebouwd. Dat vooruitzicht kan van haar een tweede Barack Obama maken. Ook zij kan de verpersoonlijking zijn van een veranderend Amerika.

Maar de ietwat brave, ‘no drama’-versie die Clinton van zichzelf acteert, lijkt niet erg op de activistische, sociaal bewogen vrouw die ze decennialang was. Hillary Clinton is van oudsher een door en door progressieve politicus, gedreven en vechtlustig. Ze heeft diepgewortelde overtuigingen over gelijke rechten voor vrouwen en over rassenverhoudingen.

Ook in macht heeft ze altijd geloofd, als middel om die idealen te verwezenlijken. Waar haar man Bill als president instinctief en impulsief handelde, is Hillary Clinton intellectueel en berekenend, schreef haar biograaf Carl Bernstein in A Woman in Charge (2003). „Een conservatief hoofd en een progressief hart” – zo formuleerde ze het als jongvolwassene aan een studiegenoot.

Bill had haar discipline nodig

De vorming van Hillary Clinton als politicus ligt in haar studietijd – eerst aan de privé-universiteit Wellesley College (tot 1969), en daarna aan Yale, waar ze Bill Clinton ontmoette. Ze was opgegroeid in een conservatief, Republikeins gezin in Illinois. Op Wellesley drongen de oorlog in Vietnam, de moord op Martin Luther King en de grote sociale onrust tot haar door.

Hillary studeerde aan Wellesley af op het gedachtegoed van de linkse denker Saul Alinsky. Hij geloofde in grote sociale verandering, maar ook in pragmatisme en macht om die doelen te bereiken. Die les bleef Hillary Clinton de rest van haar carrière bij.

Sinds ze vanaf 1971 omging met Bill Clinton, kreeg ze politieke ambities. Vrienden zagen in de twee vanaf het begin een ‘power couple’. Bill was charismatisch en energiek, Hillary analytisch en rationeel. In haar autobiografie Living History (2003) schrijft ze nauwelijks over de gevoelens die ze destijds voor Bill had. Ze schrijft alleen dat hij mooie handen heeft, „smalle polsen, en taps toelopende, behendige vingers, als een pianist”.

Bill wilde trouwen, maar Hillary stelde een huwelijk keer op keer uit. Uiteindelijk gaf ze toe, en ze begon Bills politieke ambities in het zuidelijke staatje Arkansas te steunen. Als advocaat verdiende ze jarenlang meer dan haar man, die er gouverneur was. Ooit, zeiden ze, zouden ze het samen gaan maken in Washington.

De alliantie met Bill Clinton was voor haar van begin af aan een zegen én een last. Samen zijn ze sterker dan alleen, wisten ze meteen. Hij had haar discipline nodig, zij zijn enthousiasme. Maar vanaf de eerste jaren moest ze omgaan met zijn affaires. Het vreemdgaan zelf vergaf ze hem aanvankelijk – „er zijn ergere dingen”, zei ze. Maar wat haar echt stak, schrijft Carl Bernstein, was dat ze haar man nooit heeft kunnen bijsturen. Dat botst met haar wereldbeeld, want ze vindt dat iedereen te veranderen is.

Ze was nooit een ‘Stand by your man’-vrouwtje

Toen Bill Clinton in 1992 campagne voerde voor het presidentschap, combineerde het echtpaar hun talenten. Terwijl hij zalen inpakte, leidde zij het team dat op alle schandalen moest anticiperen. Ze kreeg de ondankbare taak haar man uit de wind te houden toen affaires met vrouwen naar buiten kwamen. In een gezamenlijk tv-interview zei Hillary: „Ik zit hier niet als een ‘Stand by your man’-vrouwtje, zoals Tammy Wynette.” Niet alleen countryzangeres Wynette was na afloop boos. Ze kreeg door haar loyaliteit juist ook kritiek uit feministische hoek. Hoe kan de vrouw die zo voor emancipatie strijdt, zich zo vergevingsgezind gedragen?

Het antwoord volgde een paar maanden later: Bill Clinton won, en Hillary werd First Lady. In die rol keerde haar activisme terug. Ze werd politieker dan al haar voorgangsters, en werkte aan een (mislukte) verplichte zorgverzekering. Rechts haatte haar, en ze werd het doelwit van een jarenlange campagne. Hillary Clinton vond de aanvallen onterecht, maar ze erkende dat ze ambities had. De laatste jaren hield ze zich rustig, ook om haar man, geplaagd door de Lewinsky-affaire, niet verder in de problemen te helpen.

In 2008 verloor ze nog van Barack Obama

Toch voedden de acht tropenjaren in het Witte Huis haar eigen ambities. Ze stelde zich kandidaat voor de Senaat in 2000, en ze merkte dat campagnevoeren haar lag. Het besluit om de eerste vrouwelijke president te worden, had ze toen al genomen. Ze maakte als senator haar grootste inschattingsfout, zei ze later, door in 2002 in te stemmen met de oorlog in Irak. Barack Obama had wel tegengestemd, en kon haar hierop aanvallen in de race tussen hen beiden om de Democratische kandidatuur voor de presidentsverkiezingen.

Die mislukte voorverkiezing in 2008 was haar eerste grote nederlaag. Het ministerschap van Buitenlandse Zaken, aangeboden na een verzoening met Obama, bood een nieuwe kans. Ze kon, ver weg van het gedoe in Washington, uitgroeien tot een politieke rockster. Het activisme dat haar eerdere carrière kenmerkte, was al grotendeels verdwenen. Hillary Clinton was in deze rol geen wereldverbeteraar, maar eerder iemand die concrete resultaten wilde bereiken.

In verschillende rollen heeft Hillary Clinton om het presidentschap heen gedanst. Ze weet wat het vak inhoudt, en weet welke fouten haar voorgangers maakten. Vertrouwelingen vertelt ze dat ze het anders wil doen dan haar man: haar man was een chaoot, te aardig, en te ongedisciplineerd. Je hebt pas wat aan je progressieve ideeën, vindt ze, als je ze met discipline kunt verwezenlijken.