Aangifte nog niet gedaan? Jij hebt wat nudging nodig

Foto ANP

Nudging heet het: mensen ‘het juiste’ laten doen door hen ongemerkt te verleiden of duwtjes te geven. De Belastingdienst heeft er een speciaal team voor. Zó word je verleid tot snelle, eerlijke aangifte. Dit ‘Team Gedragsverandering’ bestaat intussen uit vier mensen.

Hun voornaamste taak: de 20 procent belastingbetalers die volgens onderzoek ‘chronisch uitsteller’ is, inspireren in actie te komen. Daar hebben ze intussen allemaal manieren voor gevonden. Een overzicht van de tien psychologische trucs van de Belastingdienst.

1. Aftellen tot deadline

Om mensen op tijd hun belastingformulier te laten invullen, experimenteert het team met het benadrukken van deadlines. Aftellen in plaats van alleen de datum noemen: nog 30 dagen tot 1 april.

2. Vooraf tekenen voor eerlijkheid

Met juist invullen wordt ook bedoeld: eerlijk invullen. Uit onderzoek van Harvard naar het declareren van reiskosten bleek dat het uitmaakt of mensen vooraf een eerlijkheidsverklaring tekenen of dat ze dat juist na het invullen doen.

 

3. Zorg voor een ontspannen begin

Al jaren vult de Belastingdienst gegevens in op de ‘vooringevulde aangifte’. Het zorgt ervoor dat mensen sneller en meer ontspannen beginnen. Wil je dat ze op papier aan de slag gaan, stuur een pen mee. Dat verhoogt volgens de nudgers de respons met een kwart. Wat ook helpt: benoem de tijdsinvestering (‘slechts 5 minuten’). En varieer in kleur per onderdeel. Dan heeft de invuller gevoelsmatig steeds een stuk af.

4. Wees specifiek met instructies

Een enquête naar de tevredenheid over de Belastingdienst ging eens vergezeld van twee brieven: een algemene en één met gedetailleerde instructies. Respons: 12,6 versus 22,6 procent. De gedetailleerde brief leidde ook tot een hogere score op tevredenheid.

5. Geef het goede voorbeeld

Over tevredenheid gesproken: het goede voorbeeld geven helpt. In het vak ‘overige opmerkingen’ klagen mensen vaak over de trage afhandeling van aangiftes. Waarom zo streng als de Belastingdienst zelf te laat is, schrijven ze dan.

6. Vleugje autoriteit doet wonderen

Een vleugje autoriteit of sociale bewijskracht helpt. Bij toevoegingen als ‘staatssecretaris is opdrachtgever’ reageert niet 62, maar 72 procent. Maar aangezien de meeste mensen in de pas lopen, hecht het nudgeteam aan zachte technieken (overtuigen, adviseren, instrueren).

Of:

7. Rood maakt mensen preciezer

Kleur beïnvloedt gedrag. Een blauw computerscherm maakt mensen toeschietelijk, terwijl rood leidt tot vermijdend gedrag. Maar blauw maakt mensen ook slordig, terwijl rood aanspoort tot nauwgezetheid. “Blauw als huisstijlkleur is daarom geschikt”, meent het team. “We willen een toeschietelijke houding. Maar voor het daadwerkelijk invullen is rood beter.”

8. Na A ook B laten zeggen

Dat principe paste de Belastingdienst toe bij de werving van horecaondernemers voor een voorlichtingsbijeenkomst. Eerst werd gevraagd of er interesse was, vervolgens wanneer het uitkwam en daarna pas kwam de uitnodiging.

9. Laat opluchting volgen op schrik

Dat heet het fear-then-relief-principe. Het betekent bijvoorbeeld dat de Belastingdienst je belt, even in het midden laat waarvoor er gebeld wordt en dan een uitvlucht biedt. De reactie: ‘Help, de Belastingdienst belt… Oef, ze bellen enkel voor een voorlichting.’

10. Dus ja, toch even bellen

De Belastingdienst probeert telefonisch contact tot een minimum te beperken. Dat kost immers veel capaciteit. Maar het effect is groot: 81,3 procent van de bij een proef gebelde ondernemers diende hun aangifte op tijd in, tegenover 48,1 procent van degenen die alleen werden aangeschreven. Valt er in het belscript nog wat te nudgen? Weinig. Bellen is van zichzelf al maximaal effectief.

Allemaal verstopte verleidingen: begrijpt het nudgeteam de kritiek op nudging als een listige beïnvloedingsstrategie? “Anders dan bij wetten en boetes, behoud je je keuzevrijheid. Je kunt altijd kiezen voor de ongezonde optie.”

Dus kom op: