Paus noemt Armeense massamoord ‘eerste genocide van 20ste eeuw’

Paus Franciscus leidt een mis ter nagedachtenis van de Armeense massamoorden, die 100 jaar geleden plaatsvonden. Foto Reuters / Tony Gentile

Paus Franciscus heeft tijdens een herdenking vandaag de Armeense massamoord ‘de eerste genocide van de 20ste eeuw’ genoemd. Dat meldt persbureau AP. Bijna 100 jaar geleden begon de verdrijving van Armeniërs, Arameërs en Ponto-Grieken waarbij naar schatting 1 tot 1,5 miljoen mensen bij zijn omgekomen.

Update 15.12: Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de gezant van het Vaticaan in Turkije ontboden. Deze zou te horen hebben gekregen dat Ankara “diep teleurgesteld” is over de uitlatingen van de paus. Turkije is volgens een functionaris “verbijsterd” dat de paus de kwestie als volkerenmoord omschrijft, aangezien de dood van Armeniërs volgens de bron niet als zodanig is bestempeld door internationale rechtbanken. De paus zou met zijn woorden het vertrouwen op het spel zetten.

De opmerking van de leider van de katholieke kerk zal mogelijk tot woede leiden in Turkije, waar liever over de ‘Armeense kwestie’ wordt gesproken. Turkije en Armenië ruziën nog steeds over de vraag of nou sprake was van volkerenmoord in het toenmalige Ottomaanse Rijk. In Turkije wordt het aantal doden in twijfel getrokken en is de stelling dat het om oorlogsslachtoffers gaat.

De paus verdedigde zijn stellingname in de kwestie “omdat het zijn plicht was om onschuldige mannen, vrouwen, kinderen, priesters en bisschoppen die “zinloos” waren vermoord te herdenken”. Tijdens het begin van de Armeens-katholieke herdenkingsmis in de Sint Pieterskerk in Rome zei Franciscus:

“Het verzwijgen of ontkennen van het kwaad is als het laten bloeden van een wond zonder een pleister te plakken.”

Franciscus heeft nauwe banden met de Armeense gemeenschap, nog stammend uit de tijd dat hij bisschop was in Argentinië. Daar zijn veel Armeniërs neergestreken na de Eerste Wereldoorlog.

De Turkse ambassade heeft een persconferentie in het Vaticaan zondag geannuleerd, waarschijnlijk nadat bekend was geworden dat de paus het woord ‘genocide’ in de mond zou nemen.

De kwestie van..

Verschillende Europese landen erkenden de massamoorden al eerder als genocide. Zo nam het Franse parlement in 2011 een wet aan waarin het ontkennen van de Armeense genocide strafbaar werd gesteld. Onder meer Italië, de Verenigde Staten en Nederland vermijden het officiële gebruik van de term, gezien het belang van Turkije als bondgenoot.

De Nederlandse regering hanteert de term ‘de kwestie van de Armeense genocide’. Donderdag werd in de Tweede Kamer nog een motie van de Christenunie afgewezen om daar verandering in te brengen. Wel werd een motie aangenomen waarin de Nederlandse regering werd opgeroepen om Turkije aan te zetten om toenadering te zoeken tot Armenië.

Lees in NRC Handelsblad de opinie van Aziz Beth Aho, voorzitter van de Aramese Beweging voor Mensenrechten: 1 tot 1,5 miljoen mensen over de kling jagen is geen ‘kwestie’, maar genocide.