‘Zonder planning kom je ook bij je bestemming’

Aukje Nauta (47) is bijzonder hoogleraar ‘employability in werkrelaties’. Ze pleit voor een economie waarin geven voorop staat.

Foto Maurice Boyer

Cassetterecorder

„Van vroeger herinner ik me vooral de maaltijden. Dat we met z’n zevenen aan tafel zaten. Op z’n Fries, iedereen at thuis tussen de middag. Dat was toen heel gewoon. Al was de sfeer ook wel eens om te snijden als mijn oudste puberende broer weer eens ruzie maakte. Dat vond ik vreselijk. Soms nam ik onze maaltijden stiekem op met een cassetterecorder. Ik vergat al snel dat die aanstond. Achteraf luisterden we de opnames terug en moesten we hard lachen om ons geruzie. Door dingen vast te leggen en te reflecteren kom je verder. Dat doe ik nu nog dagelijks.”

Bakvissenjaar

„Toen ik in groep 8 zat werd onze school opgeheven. Vrij traumatisch. Onze kleine klas met zestien leerlingen werd samengevoegd met een andere klas op een nieuwe school. Waren we opeens met dik dertig kinderen. Mijn beste vriendinnetje maakte andere vriendinnen, mijn vertrouwen was weg en ik kreeg het met de halve klas aan de stok. Ik ben later gepromoveerd op conflicthantering en ik denk dat ergens in dát specifieke bakvissenjaar mijn voorliefde voor dat vak ontstond. Ik was erg bezig met groepsprocessen en vroeg me af of ik er wel bij hoorde.”

Voorspelling

„Op 4 april 1984 deed ik een studiekeuzetest. Elk jaar herinner ik me die datum weer. Gek eigenlijk. Ik zat in de vijfde van het gymnasium en wist totaal niet wat ik wilde studeren. Psychologie leek me wel wat. Uit de test kwam dat arbeids- en organisatiepsychologie de beste keuze zou zijn. Of bedrijfskunde. Zo mooi dat ik ben gaan doen wat toentertijd voorspeld is. Ik ben niet heel spiritueel of gelovig, maar ik heb een romantisch verlangen naar momenten waarin alles klopt. Dat deze voorspelling uitkwam, bewijst dat je zonder te plannen bij je bestemming uit kan komen.”

Stereotypen

„Toen ik stage liep, deed ik onderzoek naar loopbanen van vrouwen bij de toenmalige Amro-bank. De helft was vrouw, maar zij zaten enkel in ondersteunende functies. Dat maakte me kwaad. Vrouwen voelden zich vaak belemmerd door stereotype denkbeelden die over hen bestonden. Sommige mannen die ik interviewde, spraken met veel dedain over ‘balietrutten’. Toen leerde ik voor het eerst dat stereotypen echt een probleem vormden. Dat doen ze trouwens nog steeds. En ik ontdekte ook dat ik wilde promoveren. De databank die ik voor dat onderzoek verzamelde, vond ik een prachtige puzzel.”

Scheiding

„Mijn scheiding heeft een grote impact gehad op mijn carrière. In positieve zin. Onze dochters waren nog jong, zes en drie jaar. Door omstandigheden waren ze een periode minder bij mij dan bij hem, maar daardoor focuste ik des te meer op mijn werk. Veel vrouwen plegen in zo’n situatie economische suïcide en identificeren zich zo erg met hun kinderen dat hun carrière er bekaaid vanaf komt. Eis niet meteen 100 procent die kinderen op, maar ga voor co-ouderschap. Met de kinderen hebben we allebei een goede band, omdat we beiden voor hen hebben gezorgd.”

Succes

„De samenleving is aan het kantelen. Professionaliteit en vakmanschap zijn even waardevol als management. Waarom betekent succes hebben dat je directeur wordt? Daar gaat het gelukkig steeds minder om. Belangrijk is dat je als een spin in een web dingen voor elkaar probeert te krijgen. Met dat uitgangspunt kun je het succes van vrouwen niet meer afmeten aan hoeveel procent er in besturen van grote ondernemingen zit. Succes is dat je op de plek zit waar je het meest uit je talent haalt. En dan wordt succes bijna onvergelijkbaar. Wat juist goed is, want van sociale vergelijkingen worden mensen meestal niet blij.”

Altruïsme

„Waar ik van droom is een economie die ‘prosociaal’ is. Een raar woord dat niet in het woordenboek staat. Eigenlijk is het hetzelfde als altruïsme. Adam Grant, één van mijn helden, schrijft er over in zijn boek Give and Take. Aan de top van maatschappelijk succes staan vaak givers. Die geven meer dan dat ze nemen, omdat de beloning kan wachten. Dat merk ik ook. Regelmatig koppel ik mensen aan elkaar die zakelijk wat voor elkaar kunnen betekenen. Daar hoef ik niets voor terug en tegelijk word ik vaak spontaan gebeld voor mooie opdrachten. Dat vertrouwen dat altruïsme werkt, gun ik de hele wereld.”