Wat moet ik met die studieschuld?

De rente op studieschuld is enorm laag. Aflossen lijkt dus niet nodig. Tenzij je binnen een paar jaar een huis wilt kopen – of kun je ook dan beter je geld oppotten en op een spaarrekening zetten?

Illustratie XF&M

Tweederde van de studenten eindigt zijn studie met een flinke schuld bij de overheid. Die bedraagt gemiddeld 15.000 euro – bijna twee keer zoveel als tien jaar geleden. Eén op de zeven studenten die afgelopen jaar met afbetalen begonnen, heeft zelfs een studieschuld van 40.000 euro of meer. Het kabinet verwacht dat door het verdwijnen van de basisbeurs de gemiddelde schuld de komende jaren zal oplopen tot 21.000 euro. Tot en met dit jaar kregen studenten die beurs van 90 euro per maand vier jaar lang cadeau.

Wie al is afgestudeerd, krijgt van de staat vijftien jaar om zijn schuld af te lossen. Maar is het verstandig om die volle periode te gebruiken? Ben je beter af als je snel aflost? En wanneer is het slim om als ouders de schuld van je kind te betalen?

Om te bepalen wat de beste oplossing is, moet je eerst kijken hoeveel rente je over je lening betaalt. De overheid stelt die steeds voor vijf jaar vast. Waarschijnlijk is dit het goedkoopste krediet dat je ooit krijgt: wie in 2014 of 2009 is afgestudeerd, betaalt de komende vijf jaar bijvoorbeeld maar 0,12 procent rente (zie graphic). Zelfs degenen die in 2010 afstudeerden en het hoogste tarief van de afgelopen vijf jaar betalen, zijn nog maar 1,5 procent aan rente kwijt. Dat is wel eens anders geweest: wie in 1992 afstudeerde, betaalde maar liefst 11,08 procent rente.

Oud-studenten die nu nog aan 1,5 procent rente vastzitten, betalen 2.500 euro rente voor een schuld van 15.000 euro die zij in vijftien jaar aflossen. Maar zelfs zij hoeven nu niet direct naar hun bankierapp te grijpen om extra af te lossen. Eind dit jaar stelt de overheid het rentepercentage alweer opnieuw vast. En aangezien dat wordt gebaseerd op de (historisch lage) rentetarieven van de staat, is de kans groot dat ook deze groep aflossers vanaf 2016 minder rente hoeft te betalen.

Zolang spaargeld meer rente oplevert dan een lening van hetzelfde bedrag kost aan rente, is er veel voor te zeggen om niet of weinig af te lossen. Betaal gewoon elke maand het minimale aflossingsbedrag dat de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) vaststelt, en laat het daarbij. Ander argument om afbetalen uit te stellen: mocht de inflatie hoger uitpakken dan de rente, dan wordt je schuld goedkoper.

Tijdelijk stoppen

Als je nu een bedrag opzijzet op een spaarrekening en niet aan DUO betaalt, pakt dat vaak net gunstiger uit dan extra aflossen. De spaarrente op de eenvoudigste spaarrekeningen van ING en ABN Amro (1 procent) en Rabobank (0,9 procent) is net hoger dan de rente van DUO. Althans, voor degenen die vanaf 2007 afgestudeerd zijn – afgezien van de jaren 2010 en 2011 (rentetarief: 1,5 en 1,39 procent).

Wie goed zoekt, kan spaarrekeningen vinden die 1,4 à 1,5 procent rente geven. Maar overdrijf het sparen niet: bij een vermogen boven de 21.300 euro per persoon betaal je 1,2 procent belasting. Daar gaat je winst.

Je kunt ook overwegen tijdelijk te stoppen met aflossen. Dat mag je voor een periode van minimaal drie maanden en maximaal vijf jaar doen, zonder opgaaf van reden. Zo kun je (minimaal) aan je schuld verdienen – vaak bedraagt de totale winst maar enkele tientjes.

En, zegt woordvoerder Annemarie Koop van het Nibud: „De rente van je spaarrekening kan dalen en die van je schuld stijgen.” Schrijf de datum dat de rentevaste periode afloopt dus groot in je agenda en bekijk de situatie dan opnieuw.

Veel mensen willen zo snel mogelijk van hun schuld af, maar een studieschuld is veel goedkoper dan bijvoorbeeld een con sumptief krediet. Daarvoor betaal je bij de drie grote banken 7 à 14 procent rente.

„Je wilt flexibel kunnen zijn op de momenten dat dat nodig is”, vindt Hendrik Schakel van financieel adviesbureau Viisi. Daar is een buffer voor nodig, en die heb je niet als je zo fanatiek aflost dat je aan sparen niet meer toekomt. Dan heb je een probleem als je inkomen plots daalt, je auto versleten blijkt of onverwacht een dure bruiloft aan zee wilt (verliefde mensen hebben wel gekkere dingen gedaan). Zet daarom een basisbedrag op een spaarrekening – voor het geval dat.

Bufferberekenaar

Wat is een verstandige buffer? Hendrik Schakel gaat uit van drie keer het nettomaandloon bij mensen zonder kinderen en een huurhuis. Voor stellen met kind en koophuis is zijn vuistregel vijf keer het maandsalaris. Bij een modaal inkomen (33.500 euro) komt dit neer op 6.000 à 10.000 euro. Nibud komt op vergelijkbare bedragen uit in zijn online-‘bufferberekenaar’.

Zzp’ers moeten bedenken hoeveel maanden zij willen kunnen overbruggen voor het geval ze ziek worden. Wat je meer kunt of wilt missen dan dat bedrag, kun je overmaken naar DUO. Dat zal afhangen van inkomen en uitgavenpatroon. Voor wie na 2009 begon met studeren geldt dat het maandelijkse aflossingsbedrag afhangt van draagkracht. Ofwel: van de hoogte van de schuld en het inkomen twee jaar geleden.

Als je inkomen sterk is gedaald, bijvoorbeeld doordat je je baan bent kwijtgeraakt, kun je DUO vragen om een later jaar te gebruiken om je draagkracht te berekenen. Wie tot 16.400 euro bruto (1.347 euro per maand) verdient, oftewel half modaal, hoeft nog niet af te lossen. Verdien je een half à één keer modaal, dan moet je tussen 5 en 175 euro per maand betalen.

Weinig verdienen is overigens vaak geen goed argument om niet af te lossen, vindt Schakel. „De vraag is namelijk of die situatie snel beter wordt. „Wie met een laag inkomen begint, krijgt er doorgaans elk jaar hooguit een paar procent bij.”

Stel dat bij je inkomen van twee jaar geleden van 28.000 euro, en een schuld van 18.000 euro, een maandbedrag hoort van 107 euro. Als je in een goedkoop huurhuis woont en geen enorm dure reizen maakt, kun je misschien best een paar duizend euro per jaar extra afbetalen.

Huis kopen?

Volgende belangrijke vraag: wil je de komende jaren een hypotheek aanvragen? Dat kan reden zijn om je studieschuld af te te lossen. Want met een studieschuld krijg je vaak een minder hoge hypotheek. Het kan er (in het ongunstigste geval) op neerkomen dat je voor elke euro studieschuld 1,80 euro minder hypotheek krijgt.

„Dat lijkt oneerlijk, maar je kunt het ook positief bekijken”, zegt zelfstandig financieel planner Tim van Dasselaar. Je studieschuld heb je te danken aan je studie. Zonder die studie had je denkelijk minder verdiend en nog minder hypotheek gekregen. „Dan had je dit huis waarschijnlijk sowieso niet kunnen kopen.”

Toch is dit raar: banken kijken naar de totale schuld die je had toen je begon met aflossen, en niet naar je huidige schuld. Is er geen manier om dit te omzeilen, voor wie niet beschuldigd wil worden van hypotheekfraude?

Ja, zegt Harrie-Jan van Nunen van De Financiële Makelaar: los eenmalig extra af en laat je schuld herrekenen door DUO. Dan kan de bank je nieuwe, lagere studieschuld als uitgangspunt nemen.

Lieve ouders

Soms is er nog een optie: ouders kunnen hun kinderen tot die veertig jaar oud zijn eenmalig 25.322 euro schenken zonder daarover schenkbelasting te hoeven betalen. Dan moeten zij dat geld wel zelf kunnen missen natuurlijk.

Ofwel: ouders die „een goed pensioen hebben, hun eigen hypotheek hebben afbetaald en geld overhebben”, zegt financieel planner Schakel. Voordeel: hun kinderen hoeven – doordat zij in één keer de studieschuld aflossen – minder rente te betalen. Al betaal je bij een renteniveau van 0,12 procent sowieso weinig (zie tabel).

Ouders kunnen hun kind ook steunen bij de koop van een huis: in totaal mogen ze voor 52.752 euro belastingvrij schenken.

Een laatste overweging om te beslissen wat je met je studieschuld aan moet: hoe erg vind je die schuld? Zie je die paar tientjes per maand aflossing als een overzichtelijk gevolg van een waardevolle investering of geweldige studententijd? Of is die schuld een last waar je zo snel mogelijk van af wilt en kijk je reikhalzend uit naar de dag dat je schuldenvrij bent?