Moraal

Zodra minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken erachter kwam dat de ING snel honderden uitzendkrachten loost voordat zijn Wet Werk en Zekerheid van kracht gaat, ging hij er met gestrekt been in: „Wat is de moraal van een bank die een salarisverhoging voor de top verdedigt die in de miljoenen loopt en tegelijk de meest kwetsbare werknemers iedere zekerheid wil onthouden? Is dat uit te leggen aan medewerkers? Aan klanten?” Hij had er maar één woord voor: „schandalig!”.

Arme Asscher. Op zo’n beetje hetzelfde moment dat de Volkskrant over de gewraakte ING-memo berichtte, vond in Amsterdam de opstand der hoeren plaats. Sekswerkers op de Wallen, die Asscher in zijn tijd als wethouder had willen redden van uitbuiting en vernedering, blijken zich door zijn beleid juist opgejaagd en gemarginaliseerd te voelen – in een lange stoet trok men naar het stadhuis om verhaal te halen.

Na de sekswerkers, nu de flexwerkers.

Opnieuw dreigt een groep op de arbeidsmarkt slachtoffer te worden van Asschers goede bedoelingen. Critici hadden het voorzien – bedrijven hebben helemaal geen zin transitiekosten te betalen wanneer ze een langdurige uitzendkracht de laan uitsturen, wanneer er, zoals dat in neoliberale newspeak heet – „afscheid wordt genomen.” Maar Asscher blijft hopen op een cultuuromslag. „Er zijn zeker bedrijven die hun medewerkers zien als een kostenpost. Maar we willen een andere cultuur, waarbij de waarde van werk vooropstaat.”

Mooi gezegd, maar hoe krijg je die andere cultuur? Hoe breng je het idee van een publieke zaak terug naar de maatschappij, wanneer juist het idee van een publieke zaak volledig is uitgehold? Toen vorig jaar oproer dreigde wegens de fikse loonsverhoging bij ABN Amro-top kwam een dwaze headhunter op televisie uitleggen dat torenhoge salarissen bij de bank goed voor de economie waren, en dus indirect ook echt een zegen voor „Henk en Ingrid” – dat niveau. Wat goed is voor mij, moet wel goed zijn voor iedereen. Dat ABN-commissaris Rik van Slingelandt deze week in de Kamer met een stalen gezicht kwam vertellen dat de absurde loonsverhogingen voor de zittende top gezien moesten worden als „goed werkgeverschap”, is een variatie op dezelfde kul. Ongetwijfeld ziet ING het lozen van flexwerkers voordat het de bank geld kost, ook als voortreffelijk werkgeverschap.

Hoe verander je een cultuur die helemaal niet van zin is om om te slaan – die slechts bereid is tot een paar concessies, als de publieke opinie al te vijandig lijkt te worden? Wachten tot men vanzelf het licht ziet? Afgelopen donderdag ging Asscher meteen in gesprek met ING. De uitkomst was een verklaring: „Zowel het kabinet als ING streeft naar een fatsoenlijke arbeidsmarkt waarin de rechten van werknemers gerespecteerd worden. ING omarmt en steunt de Wet Werk en Zekerheid.”

Ach, wie wil er niet omarmd en gesteund worden? Maar wat betekent het concreet het voor de honderden uitzendkrachten waar ING vóór de inwerkingtreding van de wet afscheid van wil nemen? Ik las er geen woord over. Het grootste gevaar dat het ethisch offensief van Asscher bedreigt – en dat moet hij nu toch ook zelf wel inzien – is dat zijn goede bedoelingen keer op keer stuk lopen op de onbuigzame werkelijkheid, wat vervolgens wordt toegedekt met lege frases als die in het persbericht.

Gaat het echt zo, dan bezorgt Asscher zijn sociale offensief een slechte naam. Zijn partij heeft die al. Deze week verklaarde PvdA-minister Dijsselbloem dat hij de top van ABN Amro vaak genoeg zijn tanden had laten zien – maar alles wat wij zagen was een rammelend kunstgebit. Nooit ingegrepen, nooit echt doorgebeten. Al aan het begin van het debat haastte PvdA-Kamerlid Nijboer, die moord en brand schreeuwde over banken die niets geleerd hebben van de crisis, dat wat zijn partij betrof de top van ABN rustig kon blijven zitten. Op een bepaald moment had Dijsselbloem overwogen de ABN top naar huis te sturen – daar hield de daadkracht op. Het is pronken met moraal.

Mogen we van Asscher meer verwachten? Mogen we verwachten dat hij alles op alles zet om te voorkomen dat flexwerkers het slachtoffer worden van zijn goede bedoelingen? In zijn woedeaanval over ING mobiliseerde Asscher gretig de publieke opinie – niet uit te leggen aan de klanten van ING! Het verplicht hem zijn tanden te laten zien. Echte tanden.