Ledenraad PvdA: oefening in collectieve rouwverwerking

Een vrouwelijk PvdA-lid is hevig verontwaardigd. Waarom zijn de stoelen op de eerste rij gereserveerd voor Kamerleden en ministers en niet voor gewone leden? “We zijn toch allemaal gelijk?” Meteen biedt vicepremier Lodewijk Asscher haar zijn stoel aan – tot groot vermaak van de zaal. Maar de vrouw blijft zitten.

Het was illustratief voor de sfeer bij ledenraad die de PvdA vandaag hield in Nieuwegein, waar besproken werd hoe het verder moest na de derde dramatische nederlaag op rij bij de Provinciale Statenverkiezingen. Er werd veel geklaagd – maar doorbijten deden ze niet.

Voorafgaand aan de ledenraad was er de nodige rumoer geweest. Verschillende PvdA-leden publiceerden manifesten waarin ze pleitten voor een koerswijziging naar links. Vertrekkend senator Adri Duivesteijn, een felle tegenstander van de coalitie met de VVD, bepleit een „onafhankelijk onderzoek” naar het „politiek functioneren van de PvdA”. Een ander pamflet vond dat Samsom zich meer moest profileren ten opzichte van het kabinet. Dat pleidooi werd omarmd door twee kritische PvdA-Kamerleden, Lutz Jacobi en Mei Li Vos. Een derde manifest was van een club Nijmeegse PvdA’ers die zich de ‘Burchtstraatgroep’ noemen. Zij bekritiseerden het „ontbreken van een eigen ideologische visie en politieke agenda” onder Samsom en riepen op tot „duurzame en progressieve samenwerking”.

Gesomber

In Nieuwegein werd er veel gesomberd. Partijvoorzitter Hans Spekman constateerde dat de PvdA “onvoldoende herkend [wordt] op z’n idealen” en dat partij “te veel met zichzelf bezig” is. De opsteller van een van de manifesten bespeurde “angst en onzekerheid in onze partij”. Een ander lid vond dat de PvdA inmiddels “allesbehalve een sociaal-democratische partij” is geworden. Partijleider Samsom kreeg harde persoonlijke kritiek. Volgens een van de aanwezigen was hij verworden tot de “kapitein van het spookschip de Vliegende Hollander”. Een ander lid vroeg zich af: “In welke wereld leeft Samsom?”

Verschillende leden pleitten ook voor het opblazen van de coalitie met de VVD. “Moeten we als burgemeester in oorlogstijd dit regeringsbeleid blijven uitvoeren? Nee. Electoraal zal dat niet beloond worden, dus kappen!”

Maar er was ook steun voor de koers van Samsom. Een lid beklaagde zich over de neiging tot “nestbevuiling” van PvdA’ers: “Samsom krijgt kritiek, maar hij staat er. Hij heeft lef”. Een PvdA’er uit Vlaardingen kreeg een luid applaus toen hij zijn partijgenoten voorhield: “Wees verdorie eens trots op wat we hebben bereikt in het kabinet in plaats van altijd maar te sikkeneuren. Op deze manier denken mensen toch nooit: dit is een leuke partij om bij te horen?”

Aanvallende Samsom

Samsom zelf koos voor de aanval. Hij hield de leden voor dat de grote hervormingen van Rutte II in de zorg, op de arbeidsmarkt en de woningmarkt allemaal in het PvdA-verkiezingsprogramma stonden. “Onze eigen voornemens worden nu weggezet als neoliberaal beleid. Het kan verkeren.” Niemand die hem weersprak.

Volgens Samsom profileert de PvdA zich inmiddels veel duidelijker binnen de coalitie: protest tegen de salarissen bij ABN Amro, verzet tegen het transatlantisch handelsverdrag TTIP, en zijn eigen aanval op de ,,beheerszucht en bureaucratie” van de zorgverzekeraars, deze week in NRC.

Aan het begin van de bijeenkomst gooiden bokkige partijleden het programma om, tegen de zin van partijvoorzitter Spekman. In plaats van de nederlaag eerst per provincie in groepjes te evalueren, wilden ze meteen plenair praten over hoe het nu verder moest. Toch kwam er geen fundamenteel gesprek over “het voortbestaan van de sociaal-democratie”, zoals een van de leden het met veel aplomb had aangekondigd. De discussie schoot alle kanten uit: gasboringen, pgb-houders, asielbeleid, flexwerk en autoloze zondagen. Samsom wist zich er zonder probleem uit te redden.

Zo werd de bijeenkomst meer een oefening in collectieve rouwverwerking. De conclusie, zo die er al was: we moeten ons scherper profileren, maar de coalitie met de VVD mag door. Ja, er is een vertrouwensbreuk met de kiezer, en ja, de PvdA staat er niet florissant voor. Maar nieuwe rapporten over de electorale malaise, zoals Duivesteijn betoogt? Daar wilden de leden deze keer niet aan. Aangemoedigd door Kamerlid Lutz Jacobi schaarden ze zich unaniem achter een oproep met de VVD-achtige titel ‘Niet lullen maar poetsen’.