Deze man is niet van de straat

In 2009, op vijftigjarige leeftijd, publiceerde de Deen Jens Christian Grøndahl (1959) zijn memoires in Over een uur ontluiken de bomen. Nu is Portret van een man verschenen, een vervolg daarop. Opnieuw, maar nu uitvoeriger blikt Grøndahl terug op zijn vroegste liefdes, kunstzinnige ontwikkelingen en politieke aspiraties.

De Nederlandse titel is misleidend. In het Deens heet het boek Jernporten dat ‘De ijzeren poort’ betekent, een minder aanlokkelijke titel. De vraag is gewettigd of zo’n vrije vertaling verantwoord is. De titel lijkt aan te sluiten bij het autobiografische genre dat de laatste tijd opgeld doet in de vertaalde Scandinavische literatuur. In dit geval vindt de Deen een geduchte concurrent tegenover zich in de Noor Karl Ove Knausgård en zijn fenomenale reeks Mijn strijd. De overeenkomsten zijn groot: moeizame jeugd, grootse literaire en artistieke ambities en veel onhandige affaires met meisjes. Maar terwijl Knausgård rauw en ongepolijst is, streeft Grøndahl een hoogstaande kunstzinnigheid na.

Boektitels, filosofische werken, poëzieregels van bedenkelijke kwaliteit en klassieke muziek figureren op elke bladzijde en bieden de jonge, zoekende schrijver houvast. Deze man, wrijft Grøndahl de lezer in, is niet van de straat. Net als Knausgård is Grøndahl een tijdje leraar; de laatste noemt zichzelf ‘populair’ bij de scholieren terwijl bij Knausgård de wanhoop ervan af spat. In zo’n detail schuilt een wereld van verschil. Het sterkst is Grøndahl in de weergave van de verstrijkende tijd en de rol van herinneringen daarin. Mooie, melancholieke passages wijdt hij aan zijn vroeg gestorven moeder. Het vreemde aan Grøndahls stijl is de gelijkmatigheid. Hoe heftig het onderwerp ook is, zijn zinnen blijven getemperd en beheerst. Pas als verslaving aan bod komt, ontstaat meer vuurwerk. De novelle Tonio Kröger (1903) van Thomas Mann is voor hem wat een shot heroïne is voor een verslaafde. Grøndahl noemt zichzelf een ‘junk’ van de kunsten. Hooggestemd is zijn artistieke credo. Dat hij in aanwezigheid van zijn geliefde naar Brahms luistert met een koptelefoon op is veelzeggend: de wereld wordt buitengesloten.

Correcties en aanvullingen

Roman Grøndahl

Portret van een man van Jens Christian Grøndahl in Deze man is niet van de straat (10/4, p. C5) is een vervolg op de roman Over een uur ontluiken de bomen, (geen autobiografie), vertaald door Femke Blekkingh.