De wraak van Australië

Niemand bedacht dat Julian Assange als Australiër wraak wilde nemen op de rol die Amerika zich in 1975 toe-eigende in Australië. Wat er toen precies gebeurde, legt Carey in zijn dertiende roman Amnesie uit.

Tekening Paul van der Steen

‘De Australische manier van omgaan met geschiedenis is vooral om er niet over na te denken omdat je tóch wel weet waar het over gaat,’ zei de Australische auteur Peter Carey in een interview met deze krant (Boeken, 19.9.2008). In veel van zijn romans komt die niet al te positieve visie op de vaderlandse historie terug. Zo kreeg hij voor zijn ontmythologisering van de Australische Robin Hood, Ned Kelly, in True History of the Kelly Gang de Booker Prize. In zijn roman Zijn verborgen bestaan ging hij tekeer over de hippiecultuur in de jaren zeventig door het verhaal te vertellen van een Engels jongetje dat naar Australië wordt vervoerd om zo een beetje ‘blank bloed’ te importeren.

Met zijn dertiende roman Amnesie gaat hij een stap verder. Niet slechts is de houding van zijn landgenoten ten opzichte van de geschiedenis naïef, maar gebeurtenissen worden moedwillig vergeten omdat dat gemakkelijker is. Dat wil niet zeggen dat Amnesie opnieuw een historische roman is – integendeel. Carey is voor zijn doen opvallend actueel, maar zoals bij hem te verwachten is, wordt het heden gekoppeld aan het verleden.

Het verhaal begint met Felix Moore, een journalist die door de rechter schuldig wordt bevonden wegens smaad. Deze ‘linkse’ journalist, die de krant leest terwijl zijn vonnis wordt voorgelezen, wordt niet alleen gedwongen zijn beroep neer te leggen, maar zijn boeken moeten worden verbrand vanwege de smadelijke inhoud.

Felix verbrandt gehoorzaam de voorraad die hij thuis heeft, maar doet dat dermate onhandig dat hij zijn huis in brand steekt. Huis en huwelijk zijn in een klap weggevaagd.

Totaal aan de grond wordt hij gered door een fan en multimiljonair die hem de opdracht geeft een boek te schrijven over Gaby Baillieux, een meisje dat computersystemen heeft gehackt waardoor gevangenisdeuren zijn opengegaan met de boodschap ‘Wij hebben het bedrijf onder controle. De engel verklaart u vrij.’ Het probleem is dat niet alleen de Australische gevangenisdeuren opengaan, maar ook die in Amerika en in alle landen waar gewerkt wordt met hetzelfde Amerikaanse beveiligingssysteem. Carey wil een parallel trekken met de Wikileaks-affaire: de alomtegenwoordigheid van de Verenigde Staten en hun computers.

In een interview met The Guardian vertelde Carey dat hij gevraagd was een biografie over Julian Assange te schrijven. Hij weigerde, omdat hij geen journalist was en als romanschrijver de neiging had mensen dingen in de mond te leggen die ze niet hadden gezegd of accenten te leggen die vooral het verhaal ten goede kwamen.

Bevrijd

De beloofde fictionalisering van de Wikileaks-affaire lijkt Carey nu te hebben gepleegd in Amnesie. Gaby (de engel in kwestie) is namelijk deels gemodelleerd naar Assange, ook een Australiër. Het hacken van Amerikaanse overheidscomputers is bijna metaforisch te lezen: dat wat opgesloten is, moet worden bevrijd. Gaby doet met Amerikaanse gevangenissen wat Assange met de door Amerika ‘vastgehouden’ informatie wilde: wereldwijd bevrijden.

Hoe venijnig deze indirecte vergelijking ook is: dat is niet waar het Carey in de eerste plaats om gaat. En hier komt een van de oude Carey-elementen om de hoek kijken. Hij wil het duistere verleden ontrafelen waarbij Australië het slachtoffer is van Brits en Amerikaans beleid.

En zo gaat het toch weer over Australische geschiedenis, want Carey schrijft over de centrale rol die de stad Brisbane speelde tijdens de Tweede Wereldoorlog in de strijd in de Stille Oceaan. Hierbij kwam het in 1942 tot gevechten tussen Amerikanen en Australiërs. Verzwegen geschiedenis, maar die keert bij Carey als een boemerang terug.

In Amnesie is het een Amerikaanse soldaat die de oma van Gaby verkracht, en de dochter die daar uit voortkomt krijgt op haar beurt weer een dochter. De wraakengel wordt op 11 november 1975 geboren, de dag dat een democratisch gekozen regering in Australië omver wordt gegooid door de Britse en Amerikaanse regeringen. Volgens Felix Moore (en Carey) een coup van de CIA om de regering die de houding van Amerika niet slaafs volgde weg te werken. Die twee gebeurtenissen, die uit het geheugen van de Australiërs zijn gewist, omdat de landen nu met elkaar bevriend zijn, koppelt Carey aan Wikileaks.

Australië heeft zich altijd als een kolonie opgesteld en heeft voor het gemak nooit protest aangetekend, maar nu nam Assange dus wraak. In het Guardian-interview verklaart Carey zijn gedachten als volgt: ‘de Amerikanen realiseren zich geen moment dat Assange een Australiër is. That they had fucked over Australia and now Australia was fucking them over.’ Het gaat Carey dus niet zozeer om de geheimen die Assange nu heeft weten te ontbloten, maar om de suggestie dat hij dat gedaan heeft uit wraak op Amerika vanwege de bemoeienis van hun geheime diensten met Australische binnenlandse zaken.

Het lijkt wel alsof Carey gehoopt had dat er uit de Wikileaks ook een heleboel informatie zou komen over wat de Amerikanen veertig jaar geleden in Australië hebben uitgespookt. En omdat die documenten niet gevonden zijn, probeert hij ze aan de ‘amnesie’ te onttrekken via deze roman.

Donald Duck

Die poging maakt deze roman interessant, vooral omdat het je op gedachten brengt waar je niet op zou zijn gekomen. Boeiende gedachten maken echter nog geen geslaagde roman – al zijn ze te prefereren boven romans waarin niet gedacht wordt. Het probleem is dat Amnesie te vol is, waarbij er steeds uitstapjes worden gemaakt en een overvloed aan personages langstrekken die soms storend werken. De personages lijken bovendien eerder een rol te vervullen, waardoor je soms het idee krijgt met stripfiguren te maken te hebben. Zo is Gaby de outcast die past bij een hacker, heeft haar vriend criminele ouders die Carey wel beschrijft maar niet uitwerkt. De ouders van Gaby zijn egocentrische figuren waarbij de moeder actrice is en de vader politicus. Elders wordt een man die graag slangen in een potje doet omschreven als iemand die het hoofd heeft van een walnoot vol putten en vlekken. Felix Moore is de verzopen journalist zoals je die ook wel in de Donald Duck tegenkomt, zeker wanneer hij ontvoerd wordt in de achterbak van een auto om naar een plek gebracht te worden waar hij niet te traceren is door de overheid. Het is alsof Carey vreesde voor het gewicht van zijn onderwerp met als gevolg dat je het verhaal niet vergeet, maar de spelers erin wel.