‘1 op 10 studenten neemt weleens concentratiedoping’

Dat meldde NOS op 3 gisteren.

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Pilletjes worden onder jongeren steeds gewoner. En dan gaat het nu eens niet om pilletjes waarop je een nacht hard door kunt dansen, maar om pilletjes waarmee je langer en meer gefocust kunt studeren. Denk aan de concentratiepil Ritalin.

Eén op de tien jongeren heeft weleens een pilletje geslikt om beter te kunnen studeren. Ritalin kwam daarbij het meest voor: onder de gebruikers zei 60 procent dat ze dat hadden gebruikt. Dat bleek althans uit eigen onderzoek van NOS op 3 naar ‘concentratiedoping’. Klopt het?

Waar is het op gebaseerd?

Onderzoeksbureau No Ties hield in opdracht van NOS op 3 een enquête onder studerende jongeren: we krijgen de precieze enquêteresultaten doorgestuurd via de NOS. De exacte vraagstelling luidde: ‘Heb je het afgelopen jaar, om je studieprestaties te verbeteren, weleens illegale middelen of medicijnen waar je een recept voor nodig hebt gebruikt?’

‘Ja’, antwoordde 11 procent van de ondervraagden.

Daarbij licht onderzoeker Jan Tuijp toe dat het gaat om een online enquête bij een internetpanel dat voor uiteenlopende onderwerpen ingeschakeld wordt, niet alleen voor vragen over middelengebruik dus. De respondenten, in totaal 505 mannen en vrouwen van 18 tot 25 jaar, vormen volgens No Ties een representatieve weerspiegeling van de studerende Nederlandse jongeren.

En, klopt het?

Eén op de tien, is dat veel? Nota bene: No Ties ondervroeg uitsluitend HBO- en WO-studenten – MBO’ers worden niet meegerekend. In totaal zouden dan zo’n 70.000 mensen het afgelopen jaar minstens één keer een ‘concentratiepil’ hebben geslikt.

Het is niet het eerste onderzoek naar het fenomeen. Volgens onderzoek uit 2009 van het IVO, een wetenschappelijk bureau dat verslaving en middelengebruik onderzoekt, had 2 procent van de 14- tot 17-jarigen ervaring met ‘oneigenlijk medicijngebruik’, zoals dit gebruik van Ritalin zonder voorschrijving van een arts heet. En een onderzoek van vorig jaar, onder 1.900 jongeren van een panel van EenVandaag, wees uit dat 5 procent van de jongeren tussen de 12 en 24 weleens een prestatieverhogend middel had gebruikt om beter te kunnen studeren.

Die getallen lijken lager, maar de cijfers zijn „onvergelijkbaar”, zegt directeur Dike van de Mheen van het IVO: het gaat nu om een oudere leeftijdsgroep. De cijfers verbazen haar niet: „Het fenomeen is er overduidelijk. En omdat het over de specifieke situatie gaat waar studenten middelen gebruiken om beter te studeren, ligt een hoger getal bij deze leeftijdsgroep voor de hand.”

Deugt deze nieuwe steekproef? Lex Olivier, ombudsman voor markt- en opinieonderzoek, vindt de conclusies van NOS op 3 „redelijk verantwoord”. Een steekproef onder 505 mensen is „voldoende groot”, en representatief is het ook: de landelijke spreiding van de proefpersonen is goed en de verdeling over leeftijden en geslachten is in evenwicht. En met zo’n online onderzoek is er weinig risico op sociaal wenselijke antwoorden.

„Het is geen wetenschappelijk onderzoek”, zegt Van de Mheen, „maar het geeft wel een indicatie. Als je dit fenomeen goed wilt monitoren, zou je wetenschappelijk onderzoek zoals uit 2009 moeten herhalen. Maar daar moet iemand dan geld voor uittrekken.”

En hélpt zo’n pilletje nou? Van de gebruikers kan 68 procent zich beter concentreren, aldus NOS op 3. Maar, zegt Olivier: dat is een kleine groep proefpersonen, dus daar kun je geen harde conclusies aan verbinden. En, zegt Van de Mheen: pas op voor een placebo-effect. „Uit ons onderzoek bleek dat 70 procent positieve effecten van het gebruik ondervond en 60 procent negatieve. Ritalin helpt als je ADHD hebt: dat is het enige wat we met zekerheid kunnen zeggen. Bij anderen hebben we geen effect kunnen aantonen.”

Conclusie

Nota bene: het cijfer gaat niet over álle Nederlandse jongeren, maar alleen over studenten. En hoewel het geen wetenschappelijk onderzoek is, is de steekproef in orde en was de vraagstelling helder genoeg. Daarom beoordelen we de bewering van NOS op 3 als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl