Schietende agent moet gaan oppassen

Ontslag en vervolging van agent na doodschieten zwarte burger toont dat in VS langzaam iets verandert.

Twee vrouwen die in South Carolina een wake bijwonen voor de zaterdag door een agent doodgeschoten Walter Scott, troosten elkaar. Foto AP Foto AP Photo/David Goldman

Als de confrontatie tussen de blanke agent Michael Slager en de zwarte Walter Scott zaterdag niet toevallig gefilmd was, dan was de dood van Scott waarschijnlijk niet opgevallen tussen de circa 400 doden die jaarlijks door politiegeweld in de VS vallen. De versie van de agent zou de enige versie zijn geweest – zoals gebruikelijk. Scott (50) werd aangehouden omdat het achterlicht van zijn auto het niet deed. Hij viel de agent aan, er ontstond een gevecht om zijn stroomstootwapen. De agent moest schieten en doodde Scott. Tragisch, maar noodzakelijk.

Maar dinsdag, twee dagen nadat de politie in North Charleston die verklaring naar buiten bracht, publiceerde The New York Times beelden van het incident. Te zien is hoe Scott wegrent, waarna hij acht keer in de rug wordt geraakt. De agent doet hem daarna in de handboeien, en legt mogelijk het stroomstootwapen naast hem neer.

Naar aanleiding van het filmpje wordt Slager vervolgd wegens moord. Hij is ontslagen. Het filmpje leidt tot een hevig maatschappelijk debat over de vraag wat de politie geleerd heeft na Ferguson (Michael Brown) en New York (Eric Garner). „We kunnen toch niet alleen vertrouwen op burgers met videocamera’s om het recht te bewaken?”, zei de zwarte dominee Al Sharpton gisteren. Een persconferentie van de politie in North Charleston werd door woedende demonstranten onderbroken. Tv-presentator Lawrence O’Donnell van het linkse MSNBC vergeleek het effect van de video van de mishandeling van Rodney King in 1992.

Na de onrust in Ferguson kondigde minister Eric Holder (Justitie) een zelfonderzoek bij de politie aan naar raciale vooroordelen. Hoe komt het dat de (grotendeels blanke) politie naar verhouding veel vaker optreedt tegen zwarte Amerikanen? In North Charleston is 47 procent van de bevolking zwart. Als de lokale politie iemand aanhoudt, gaat het in 76 procent van de gevallen om zwarte inwoners.

Het zijn lang niet altijd ernstige verdenkingen die uit de hand lopen. Bij Walter Scott ging het om zijn achterlicht, Eric Garner verkocht illegaal sigaretten, Michael Brown werd aangehouden omdat hij midden op de weg liep (later bleek dat hij met geweld rookwaren had gestolen).

Bovendien: áls het misgaat, is dat meestal bij zwarte mannen. Onderzoekssite ProPublica berekende eind vorig jaar dat de kans dat jonge zwarte mannen gedood worden door politiegeweld 21 keer groter is dan voor blanke leeftijdgenoten. Het filmpje van de dood van Walter Scott bevestigt zwarte Amerikanen in het beeld dat ze van de politie hebben: blanke agenten grijpen wel erg snel naar hun wapen als de aangehoudene zwart is.

Na een gewelddadige confrontatie krijgt de agent meestal het voordeel van de twijfel. Uit onderzoek van Bowling Green University blijkt dat tussen 2005 en 2011 maar in 41 gevallen een agent vervolgd is wegens de dood van een burger, terwijl er in die periode naar schatting ongeveer drieduizend doden door politiegeweld vielen.

President Obama wil dit veranderen door alle agenten een camera op hun lichaam te geven. Dit is een complexe operatie, mede door juridische bezwaren dus het is nog lang niet zover.

Verandering gaat langzaam, maar er verandert wél iets. Agent Michael Slager kwam aanvankelijk weg met zijn verklaring, maar wordt nu wel vervolgd. Vergelijk dat met de dood van Eric Garner, die in New York ook werd gefilmd toen hij in een wurggreep werd gehouden. Hier besloot een jury de betrokken agent niet te vervolgen. De woede over North Charleston wordt bovendien niet alleen bij links gevoeld. Ook prominente Republikeinen hebben hun afschuw geuit.

De rellen in Ferguson illustreerden ook een gebrek aan vertrouwen in instituties bij de zwarte gemeenschap. Er zat maar één Afro-Amerikaan in de gemeenteraad van Ferguson (70 procent zwart), vrijwel niemand wilde bij de politie of de gemeente werken.

Dinsdag bleek bij lokale verkiezingen dat in Ferguson langzaam iets verandert: de zwarte gemeenschap koos een gemeenteraad die voor de helft zwart is. De opkomst was veel hoger dan normaal. Columnist Dana Milbank van The Washington Post citeerde om deze veranderingen instemmend Martin Luther King: „De boog van het morele universum is lang, maar ze buigt toe naar rechtvaardigheid.”