Oppositie Samsom tegen Van Rijn

Diederik Samsom keert zich tegen ‘beheerszucht’ zorgverzekeraars; kritische PvdA’ers keren zich tegen top.

PvdA-leider Diederik Samsom is in de oppositie gegaan. Tegen de zorgverzekeraars, en ook een beetje tegen zijn ‘eigen’ staatssecretaris, Martin van Rijn van Volksgezondheid. Die moet de zorgverzekeraars „tot de orde” roepen, zegt hij vandaag in een „dringend advies” aan Van Rijn in deze krant.

Samsom verwijt met name de verzekeraars dat zij een „fundamentale bedreiging” vormen voor de zorghervormingen van het kabinet. De verzekeraars zouden, net als zorginstellingen, lijden aan „beheerszucht en bureaucratie”: „Ze hebben de reflex om hun totale controle en risicobeheersing bot te vieren op het nieuwe systeem”.

Volgens de PvdA-leider moet Van Rijn afdwingen dat zorgverzekeraars afzien van hun eis om voor 1 mei nieuwe diagnoses binnen te hebben van alle patiënten voor de langdurige zorg. Daarvoor willen de verzekeraars „waslijsten” van gegevens, die maken dat wijkverpleegkundigen nu „met checklists door de wijk” rennen. Dat vindt Samsom „onzin”. De ‘nieuwe zorg’ zou juist moeten leiden tot minder bureaucratie en meer vertrouwen in de zorgverleners.

Samsoms oproep komt op een gevoelig moment. Zaterdag bespreekt de PvdA op een ledenraad in Nieuwegein de derde historische verkiezingsnederlaag op rij, vorige maand bij de Provinciale Statenverkiezingen.

Kritische PvdA-leden

In de aanloop naar die bijeenkomst zijn inmiddels drie manifesten verschenen van ontevreden PvdA’ers die vinden dat het anders moet. Vertrekkend senator Adri Duivesteijn, een felle tegenstander van de coalitie met de VVD, vindt dat er een „onafhankelijk onderzoek” naar het „politiek functioneren van de PvdA” moet komen.

Een ander pamflet, Met vertrouwen linksom, roept Samsom op tot een koerswijziging: hij moet zich meer profileren ten opzichte van het kabinet en de PvdA moet meer toenadering zoeken tot andere progressieve partijen. Het pleidooi wordt omarmd door twee kritische PvdA-Kamerleden: Lutz Jacobi en Mei Li Vos.

Een derde manifest, dat de PvdA zelf nog niet heeft gepubliceerd, is van een club Nijmeegse PvdA’ers die zich de ‘Burchtstraatgroep’ noemen. Een sleutelrol in deze groep vervult Alard Beck, een partijbaron uit de tijd van Wim Kok. De Nijmeegse PvdA’ers bekritiseren het „ontbreken van een eigen ideologische visie en politieke agenda” onder Samsom en roepen op tot „duurzame en progressieve samenwerking”.

Aan de positie van Samsom willen deze kritische PvdA’er niet tornen – een crisis die ook de coalitie zou raken en mogelijk tot tussentijdse Kamerverkiezingen zou kunnen leiden, is voor veel PvdA’ers een horrorscenario: het einde van hun partij als krachtige bestuurderspartij is niet meer ondenkbaar geworden. Deze week werd duidelijk dat de PvdA in nog nooit zo weinig provinciebesturen vertegenwoordigd is geweest. Vorig jaar viel de partij al weg uit de besturen van Amsterdam, Rotterdam en Utrecht.

Samsom en andere PvdA-aanvoerders als vicepremier Lodewijk Asscher en partijvoorzitter Hans Spekman geven geen krimp: de partij gaat door op de ingeslagen weg: doorregeren met de VVD. Samsom is altijd duidelijk geweest over zijn prioriteiten: regeringsstabiliteit en het doorvoeren van ‘noodzakelijke hervormingen’.

Net als vorig jaar klinkt nu vanuit de partij de roep om ‘meer profiel’. Terwijl VVD-fractieleider Halbe Zijlstra zich de laatste weken nadrukkelijk laat zien met voorstellen over vooral het buitenlandbeleid, liet Samsom anderen het voortouw nemen bij de PvdA-profileringspunten, zoals Agnes Jongerius tegen het aankomende Europees-Amerikaanse handelsverdrag TTIP en Kamerlid Henk Nijboer tegen de beloningen bij ABN Amro.

Maandenlange stage

Nu komt hij zelf, op zijn Samsoms: met eigen conclusies na een maandenlange stage in het veld. Sinds augustus liep hij stage bij wijkverpleegkundigen in Spijkenisse. Zijn kritiek op zorgverzekeraars is opvallend. Juist bij wijkverpleegkundigen spelen zorgverzekeraars immers pas een paar maanden echt een rol. Vóór de hervormingen waren de verzekeraars een soort uitvoerorganen. Als zij meer regie gaan voeren, is dat juist in opdracht van het kabinet.

Samsom voert met zijn kritiek op zorgverzekeraars ook oppositie tegen zichzelf. De PvdA heeft juist ingestemd met alle wijzigingen die de verzekeraar meer bewegingsruimte heeft gegeven. Verzekeraars moeten nu het risico vermijden dat ze te weinig zorg voor 2016 inkopen en mensen straks zonder zitten – daarom hebben ze nieuwe diagnoses nodig. Daarbij hebben ze overigens al vaak aangegeven: 1 mei is een ‘zachte deadline’, mocht er meer tijd nodig zijn, dan geven we die.