Nu gaat de kijker het merken

de publieke omroep

De NPO moet anders, vindt het kabinet. Gisteren werden de eerste plannen gepresenteerd. Zo wil de NPO geld besparen door meer series als Homeland aan te kopen.

1 Wat gaat er gebeuren?

Grote schoonmaak bij de publieke omroep. Per 1 januari 2016 begint een nieuwe ‘concessieperiode’ voor de publieke omroep: de vijf jaar dat de NPO een zendvergunning en geld krijgt van de regering. Staatssecretaris Dekker (Media, VVD) ziet daarin een mooie aanleiding om Hilversum eens op te schudden. Twee belangrijke stappen zijn al gezet: de omroepen zijn al flink aan het bezuinigen, en het aantal omroepen is verminderd, mede door fusies. Nu komt de derde verandering, de inhoudelijke. Gisteren presenteerde tv-hoofd Frans Klein het plan voor de tv-programmering. Als baas van de netmanagers bepaalt hij wat wij zien en wanneer.

2 Wat verandert er precies?

Het centraal bestuur van de publieke omroep, de NPO, gaat meer regie naar zich toetrekken ten koste van de losse omroepen. De omroepen moeten minder dingen beter doen. Activiteiten die nauwelijks impact hebben, moeten weg. Dat geldt voor tv, radio en online. Verder wil de NPO dat de tv-zenders „leniger” worden. In plaats van één keer per jaar wil Klein vier keer per jaar de programmering kunnen bijstellen.

Voorbeeld: het satirische programma Zondag met Lubach (VPRO) kreeg twee korte, zeer geslaagde reeksen. De laatste aflevering haalde 500.000 kijkers. Maar nu moeten kijkers weer wachten tot september, omdat de NPO nu eenmaal aan BNN een programma op die plaats in het schema had beloofd.

De NPO wil programma’s die aanslaan ruim baan geven en mislukte sneller afvoeren. Programma’s die volgens Klein potentie hebben, moeten juist meer adem krijgen. Pauw mag bijvoorbeeld doorgaan, vanaf september. ”

3 Wat merk ik daar als kijker van?

NPO 1 en NPO 2 moeten meer gaan verschillen. NPO 1 is voor het brede publiek, NPO 2 voor verdieping (journalistiek en cultuur). Een licht programma als Man Bijt Hond (KRO-NCRV), bijvoorbeeld, is nu niet helemaal op zijn plek op NPO 2.

De zenders moeten ook verjongen. Niet uit commercieel belang, zegt Klein, maar om aansluiting te houden met de nieuwe generatie kijkers. De NPO 1-kijker is gemiddeld 56 jaar, die van NPO 2 61 en NPO 3 44. Voor brede programma’s die louter een ouder publiek bereiken, is geen plek meer. Klein wil nog geen titels noemen. Dubbele programma’s worden geschrapt. Kassa (VARA) en Radar (TROS) mogen blijven, maar moeten wel meer van elkaar verschillen.

Klein wil scherper kiezen, maar moet ook bezuinigen. Daarom gaat hij meer buitenlandse programma’s, zoals Homeland en Borgen, aankopen en meer herhalingen uitzenden. Verder wil de NPO zelf programma’s gaan inkopen bij producenten van buiten. Die worden voor de sier dan nog onder de vlag van een losse omroep uitgezonden.

4 Gaat het amusement sneuvelen?

Staatssecretaris Dekker wil dat de NPO geen puur amusement meer doet. NPO-voorzitter Henk Hagoort zei eerder dat amusement geen kerntaak meer zal zijn. Maar zijn medebestuurder Shula Rijxman zegt nu: „Amusement is geen discussie. Het is slechts een vorm, en het gaat om de inhoud.” Volgens haar kan amusement blijven, zolang het de waarden van de publieke omroep uitdraagt: „onafhankelijk, betrouwbaar, kwaliteit.”

5 Wat merk ik als internetgebruiker?

De NPO wil een einde maken aan de wildgroei aan digitale activiteiten binnen de publieke omroepen. De digitale themakanalen, die beschikbaar zijn op tv in de digitale pakketten van kabelmaatschappijen en andere distributeurs, gaan terug van acht naar vijf. VPRO’s muziekportal 3voor12 moet bijvoorbeeld aanhaken bij 3FM en NPO 3.

6 Wat vinden de omroepen ervan?

De NPO trekt meer macht naar zich toe, ook inhoudelijk. Dat vinden de losse omroepen niet leuk. Ze hebben bijvoorbeeld grote bezwaren tegen het terugbrengen van het aantal (digitale) aanbodkanalen, zei VPRO-voorzitter Lennart van der Meulen, tevens voorzitter van het College van Omroepen.

Verder hebben de omroepen niet zoveel meer te willen. Kleins plan moet de stroperige omroeppolitiek van ‘ieder zijn deel’ verder indammen. Niet wat goed is voor de omroepen, maar wat goed is voor de kijkers moet voorop staan.

7 Waarheen? Waarvoor?

Dekker lijkt een kleinere aanvullende publieke omroep te willen, die niet doet wat de commerciële partijen al doen. De losse omroepen willen dat alles hetzelfde blijft. Centralisme leidt tot logge bureaucratie, is de vrees. De NPO wil dat de omroep groot en breed blijft en wil meer centraal gaan regelen, mede om de internationale concurrentie het hoofd te bieden. Wat Frans Klein betreft, wordt de NPO geen grote, centraal geleide omroep volgens het BBC- of VRT-model. Klein wil dat de publieke omroep onafhankelijk (van commerciële belangen) en betrouwbaar blijft – en dat die voor alle Nederlanders is.