‘IS-aanhangers hebben 46.000 Twitter-accounts’

Dat meldden diverse media

illustratie martien ter veen

De aanleiding

„Hoor niet óver ons, maar ván ons”, zeggen rekruten van Islamitische Staat in het boek ISIS, Inside The Army of Terror van Michael Weiss en Hassan Hassan. De strekking van die zin? IS wil zelf de regie houden over de informatie die het grote publiek krijgt, en sociale media lenen zich daar goed voor.

RTL Nieuws plaatste in maart een bericht over de hoeveelheid steun voor IS op Twitter. ‘IS-aanhangers hebben 46.000 Twitter-accounts’, lezen we in het stuk. De bewering duikt ook op bij de BBC en The New York Times. NRC Handelsblad noemde het getal in een artikel op de mediapagina. Maar klopt het? Dat gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

RTL Nieuws verwijst naar persbureau ANP, dat op zijn beurt verwijst naar de BBC. Alle berichten noemen een studie van de Amerikaanse denktank Brookings: het onderzoeksinstituut bracht eind 2014 het aantal IS-accounts op Twitter in kaart.

En, klopt het?

Allereerst dringt zich de vraag op: hoe bepaal je of iemand op Twitter een IS-aanhanger is?

Daartoe bedacht Brookings een systeem op basis van ‘volgers’ met een eigen gradatie. Word je gevolgd door een van de 454 ‘kernaccounts’? Dan ben je mogelijk een ‘eerstegraads IS-aanhanger’. Om dat te checken worden je profiel en tweets – voor zo ver mogelijk – door de onderzoekers inhoudelijk bekeken: foto’s van een zwarte IS-vlag bijvoorbeeld. Dit systeem wordt op tweede en derdegraadsniveau behoorlijk ingewikkeld, omdat van die gebruikers geen inhoudelijke informatie wordt verzameld. Maar waar het op neerkomt: volgens dit systeem kun je ook een IS-aanhanger zijn als je voornamelijk IS-aanhangers volgt.

Twitter kan de oplossing bieden bij het beter definiëren van aanhangers, volgens de onderzoekers. Maar het bedrijf geeft geen inzicht in gebruikersgegevens en wil bovendien niet uitweiden over hoeveel accounts het verwijdert. Dat het bedrijf druk bezig is om IS-accounts te wissen, is wél duidelijk. Twitter-directeur Dick Costello zei eind oktober nog dat hij en zijn collega’s met de dood bedreigd werden nadat zij regelmatig IS-accounts verwijderden.

Dan het aantal, 46.000. Dat getal is te relativeren. Er gaat namelijk iets grondig mis bij de berichtgeving over het onderzoek. Brookings telde de 46.000 IS-aanhangers in een specifieke periode: van 4 oktober tot en met 27 november. Gedurende het onderzoek werden niet alleen nieuwe accounts gecreëerd. Twitter verwijderde dus ook duizenden aan IS-gelieerde accounts. Vandaar dat de onderzoekers zelf een disclaimer formuleerden: Het aantal IS-aanhangers, schrijven ze, is „op een willekeurig moment waarschijnlijk minder dan 46.000”. En: „Het aantal aanhangers is zeker veranderd sinds onze dataverzameling.”

Sterker nog, na mailcontact met J.M. Berger, een van de auteurs van het onderzoek, blijkt hij met grote zekerheid te kunnen zeggen dat Twitter inmiddels mínder IS-aanhangers telt dan in oktober en november. Op basis van een enigszins vergelijkbare tweede dataset, verzameld in de eerste twee maanden van 2015, schatten de onderzoekers het aantal IS-aanhangers op Twitter op 30.000. Dat is overigens ook te lezen in het onderzoek.

Conclusie

RTL Nieuws schreef vorige maand dat IS 46.000 aanhangers heeft op Twitter. Die uitspraak is gebaseerd op een vermelding van de BBC, die weer steunt op onderzoek van de Amerikaanse denktank Brookings. Uit navraag bij één van de onderzoekers blijkt dat het aantal IS-aanhangers lager zal liggen dan 46.000 omdat Twitter wekelijks duizenden accounts wist. We beoordelen de uitspraak daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt