En de grote, stille winnaar is China

Akkoord met Iran kwam er mede door veel druk van China. Nu is dat land Irans „meest betrouwbare partner”.

President Xi Jinping tijdens een bijeenkomst van het Chinees Volkscongres in Beijing, vorige maand. „Sinds Xi aan de macht is, wil China meer verantwoordelijkheid dragen.” Foto Wu Hong / EPA

Chinese diplomaten, zelfs ministers van buitenlandse zaken, horen onzichtbaar te zijn. Diplomatieke zeges, zoals het akkoord in wording over Irans nucleaire programma, worden in stilte gevierd en pas als de buit helemaal binnen is.

Toch is nu al duidelijk dat China vorige week in Lausanne twee strategische economisch-politieke doelen bereikte: verbetering van de relaties met de Verenigde Staten, plus gegarandeerde dankbaarheid en nieuwe oliecontracten met Iran. Dat land heeft met economische en politieke steun van China de westerse sancties overleefd. China,zorgde ervoor dat de Iraanse olie- en gasleveranties geen dag stagneerden en juist toenamen.

Toeval of niet, vandaag vertrokken vanuit Beijing en Shanghai delegaties van de zestig grootste Chinese bouwbedrijven naar Teheran voor besprekingen over investeringen in Iraanse infrastructuur: hogesnelheids- en metrolijnen en elektriciteitsnetwerken. Het zijn investeringen die uit diplomatieke prudentie en onder druk van de VS waren uitgesteld of verdoezeld. Tegelijkertijd arriveerde een grote Iraanse delegatie in Beijing om met de belangrijkste handelspartner nieuwe olieleveranties af te spreken.

Dreigen met uitstel

„In deze onderhandelingen waren wij makelaar in vrede, oliemannetje, en wij zullen de resultaten snel zien”, zegt Hua Limin, oud-ambassadeur in Teheran, in de media. Volgens Yin Gang, hoogleraar en gezaghebbend ‘West-Azië-expert’ – de term Midden-Oosten komt niet voor in het Chinese politieke woordenboek – lijkt het erop dat China „een nuttige rol” speelt bij het overbruggen van de tegenstellingen tussen de VS en Iran.

„Wij zijn natuurlijk geen hoofdrolspeler op dit toneel, wij hebben net als Rusland en Duitsland een bijrol, maar ook bijrollen moeten goed gespeeld worden”, zegt Yin in een telefonisch gesprek. Door te bemiddelen en discrete druk op Iran uit te oefenen heeft China dank van de VS geoogst, bleek uit de lovende woorden van president Obama en minister Kerry. De druk bestond uit openlijke stellingname tegen een Iraanse atoombomproductie en te dreigen met uitstel van gesprekken over olieleveranties.

Yin Gang van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen: „Sinds Xi Jinping aan de macht is, wil China meer verantwoordelijkheid dragen om voor dit soort problemen met de VS politieke oplossingen te vinden. De tijd dat wij die plicht niet voelden ligt achter ons. China onder Xi wil een verantwoordelijke wereldmacht zijn en daarbij past, ondanks alle wederzijdse wantrouwen, samenwerking met de VS op hoofdthema’s.”

Volgens Yin Gang is het akkoord in wording het tweede voorbeeld van China’s goede wil, na het klimaatakkoord van Obama en Xi in november 2014. In Chinese optiek betekent samenwerken met de VS niet dat de verstandhouding met „het andere Aziatische land met een eeuwenoude beschaving” (volgens Yin) beschadigd mag raken. De Chinees-Iraanse „strategische relaties” zijn niet ontbloot van spanningen over de leverantie van goedkope Chinese producten en irritaties over het Iraanse gestook in het Midden-Oosten, maar die verstoren de verhoudingen niet.

Sinds de invoering van de westerse sancties in 2010, verscherpt in 2012, gaat ongeveer de helft van de Iraanse export aan ruwe olie naar China en groeide de bilaterale handel van 13 miljard dollar (11,9 miljard euro) in 2008 naar bijna 52 miljard dollar in 2014. Olie-importen uit Iran stijgen dit jaar met nog eens 30 procent. China bedong telkens in de VN uitzonderingen en kreeg alle ruimte de economische, politieke en militaire banden aan te halen.

Zijderoutes nieuwe stijl

De toevoer van Chinese technologie naar Iran en van Iraanse olie naar China is ondanks de sancties altijd doorgegaan. China, dat vanaf 1958 betrokken is bij het Iraanse atoomprogramma, zag wel af van levering van twee kerncentrales. China nam altijd stelling tegen de sancties en drong voortdurend aan op snelle beëindiging – wat de Iraanse president Rohani deed opmerken dat China de „meest betrouwbare partner” van Iran is.

Dat weet ook de Israëlische premier Netanyahu. In mei 2013 kreeg hij van president en partijleider Xi Jinping te horen dat China nooit zal meewerken aan een totale blokkade van Iran. Volgens een Israëlische oud-diplomaat in Shanghai was dat bezoek van Netanyahu „een doorslaande mislukking”.

De Iraanse president Rohani, die Xi recentelijk ontmoette, weet dat hij China veel dank is verschuldigd en heeft onlangs, meldde een Iraans persbureau zondag, de Chinese president uitgenodigd voor een staatsbezoek. Xi gaat dit jaar graag naar Iran, dat in zijn plannen voor 21ste-eeuwse zijderoutes (spoorwegen, olie- en gasleidingen) van China via Noord-Iran naar Turkije en de EU een onmisbare schakel is. Net als eeuwen geleden in de tijden van de kamelenkaravanen.