Donner spoort kabinet aan tot verder hervormen

Vanmorgen kwam de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet en de hoogste bestuursrechter, met zijn jaarlijkse beschouwing over de stand van de Nederlandse samenleving en de rol van de politiek daarin. Er vallen vier waarschuwingen in te lezen aan kabinet en Tweede Kamer.

Piet Hein Donner Foto: ANP / Sander Koning

En nu vooruit. Vice-president Piet Hein Donner van de Raad van State had zo de campagneleus van D66 kunnen lenen voor zijn jaarverslag.

Vanmorgen kwam de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet en de hoogste bestuursrechter, met zijn jaarlijkse beschouwing over de stand van de Nederlandse samenleving en de rol van de politiek daarin. Er vallen vier waarschuwingen in te lezen aan kabinet en Tweede Kamer.

Ga door met hervormen

Het kabinet zégt de urgentie te zien van verdere hervormingen, maar Donner noemt het ‘opvallend’ dat dit niet wordt omgezet in “concrete voorstellen”. Herziening van het belastingstelsel vindt hij “wenselijk”.

Gebieden waar doorhervormen nodig is zijn de huizenmarkt en de pensioenen, maar vooral de arbeidsmarkt. De voorstellen van het kabinet zijn nog te veel gericht op de bescherming van de traditionele arbeidsovereenkomst. Sociale bescherming werkt alleen als die niet meer standaard gekoppeld is aan de juridische vorm van de arbeidsrelatie.De regering onderkent wel dat er meer moet gebeuren, schrijft Donner, maar hij ziet ondertussen “in de praktijk vooralsnog weinig voortgang”.

Benadeel zelfredzame burger niet

Het is de keuze van het kabinet geweest om de publieke verantwoordelijkheid in te perken en die van burgers zelf uit te breiden. Burgers die vervolgens aan zelfredzaamheid doen of elkaar helpen, mogen niet de dupe worden van ‘oude’ regels.

Dus als buren elkaar verzorgen, mag dat niet als gevolg hebben dat ze op hun uitkering gekort worden. Of als ouders gezamenlijk kinderopvang regelen, zouden daar niet dezelfde eisen en regels voor moeten gelden als voor kinderopvang die (deels) met overheidsgeld wordt betaald.

Ken je plek en houd je in

Het kabinet heeft bepaald dat gemeenten verantwoordelijk moesten worden voor jeugdzorg, langdurige zorg en de onderkant van de arbeidsmarkt. Dan moet ‘Den Haag’ op die gebieden niet steeds de regels en eisen veranderen.

Het laten landen van deze nieuwe werkelijkheid heeft tijd nodig. En de Tweede Kamer moet zich inhouden om ministers aan te spreken op problemen, omdat die nu immers vaak behoren tot de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Bij grotere verwarring van bevoegdheden en verantwoordelijkheden is het gevolg dat straks niemand meer echt aanspreekbaar is, waarschuwt Donner.

Nieuw juridisch kader nodig

Het kabinet zou moeten kijken naar de juridische kant van de nieuwe samenleving. Voor burgers, aan de ene kant, omdat bijvoorbeeld ouderen die in een groep gaan samenwonen geen gedoe met vererving willen als één van hun medebewoners overlijdt.

Maar ook tussen gemeenten en Rijk kunnen door de decentralisaties conflicten ontstaan, over wie nou verantwoordelijk is. Het is volgens de Raad niet wenselijk als de gemeenten het Rijk daarover voor de rechter gaan slepen. Er moet dus een adequate oplossing komen voor zulke “bestuursgeschillen”.