Alleen de wetgever kan de bankier nog bij zinnen brengen

GoenLinks-Kamerlid Jesse Klaver (L) in gesprek met president-commissaris Rik van Slingelandt van ABN Amro na afloop van het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over beloningen van topbestuurders in de financiële sector. Foto ANP / Martijn Beekman

De politiek verloor zich in schijnprecisie aan regels waarmee schijnzekerheid is gecreëerd. Nog steeds is het mogelijk om complexe maar onnuttige producten te verkopen. En die buitensporige beloningen voorkom je niet met een beroep op de moraal, maar met een wet, betoogt oud-bankier Hugo van Wijk.

Bijna zeven jaar zijn verstreken sinds de val van Lehman Brothers. De onderzoeken, de discussies en de nieuwe regels in de jaren daarna waren en zijn er op gericht een herhaling te voorkomen. Maar wie vandaag de berichten ziet over ABN Amro of het boek van Joris Luyendijk leest, moet concluderen dat dat niet is gebeurd. Het management van banken voert de nieuwe regels uit en probeert tegelijk daarbinnen de maximale speelruimte op te zoeken, precies het kat-en-muisspel dat ook in de decennia ervoor plaatsvond.

Maar het zou onjuist zijn om de bankiers uitsluitend de verantwoordelijkheid in de schoenen te schuiven voor een volgende financiële crisis. De politiek, die uiteindelijk de nieuwe regels heeft gemaakt, is ook schuldig. In plaats van het kader waarbinnen de financiële sector moet functioneren te vereenvoudigen en internationaal verder te harmoniseren, zijn de regels weer ingewikkelder en meer verschillend geworden tussen landen. De politiek heeft zich verloren in een schijnprecisie aan regels waarmee een schijnzekerheid is gecreëerd.

Omdat het huidige regelsysteem nog ingewikkelder is dan voorheen, blijft asymmetrie van informatie onverminderd bestaan. Zo betalen cliënten en aandeelhouders nu de rekening doordat de kosten ongelijk kunnen worden verdeeld door de banken. In het geval van een nieuwe crisis komt daar toch weer de belastingbetaler bij. Want een sterke verhoging van solvabiliteitsbuffers is niet afdoende. Het gaat immers niet alleen om de hoeveelheid geld, maar ook om hoe banken hun geldmiddelen inzetten voor hun cliënten.

Nog steeds is het mogelijk dat complexe maar onnuttige producten worden uitgedacht en verkocht met uitsluitend als doel de winst van de bank te verhogen. Er wordt slechts op basis van door modelsimulatie berekende verwachte verliezen een kapitaalbuffer aangehouden, zonder dat duidelijk is of deze buffer voor dit soort nieuwe producten – waarmee geen historische ervaring is – voldoende zal zijn. En precies op dat laatste punt schort er nog veel, omdat de cultuur van bankiers niet wezenlijk is veranderd. Zie Luyendijk. Daar hebben de nieuwe regels dus gefaald. We hoeven niet te wachten tot een nieuwe crisis om dat vast te stellen.

Lees verder (€)

Hugo van Wijk werkte bij NIBC, Citibank en ABN. Hij richtte Vallstein op, gespecialiseerd in bankrelatiemanagement.

Illustratie Hajo

Illustratie Hajo