Turkije geeft journalist ‘standje’

Turkse aanklager vraagt na korte zitting vrijspraak voor Nederlandse verslaggever Fréderike Geerdink.

Twintig minuten na het begin van de rechtszaak tegen haar draait Fréderike Geerdink zich even om in haar stoel en steekt haar duim omhoog. De aanklager heeft zojuist vrijspraak geëist. Hij is tot de slotsom gekomen dat ze met haar journalistieke werk geen propaganda voor terroristen bedrijft. Ze loopt tijdens haar werk niet rond met logo’s van de Koerdische gewapende beweging PKK op haar kleding. Ze organiseert geen demonstraties, ze verslaat ze alleen. Geerdink roept in haar stukken niet op tot geweld. Onder de in 2013 vernieuwde Turkse anti-terreurwet is er eigenlijk niets aan de hand, zegt hij met zoveel woorden.

„Wat doen we hier dan”, gonst het meteen op de publieke tribune. Behalve collega-journalisten zitten daar Geerdinks ouders, vertegenwoordigers van de Nederlandse ambassade en mensen die het proces monitoren namens Amnesty International, de Nederlandse journalistenvakbond NVJ en Reporters without Borders. Er wordt even gelachen als Geerdink een tweet verstuurt, ondanks het nadrukkelijke verbod op het gebruik van mobiele telefoons in de enorme rechtszaal.

Deze zaal in de rechtbank in Diyarbakir wordt gewoonlijk gebruikt voor processen waarin tientallen verdachten tegelijk worden berecht. In de ruimte voor verdachten staan honderd stoelen. Tien agenten houden in de gaten of het publiek zich wel gedraagt. Vijf van hen zitten pal voor de tribune met hun gezicht naar de bezoekers. Ze spelen zelf ook met hun telefoons.

De opluchting is tijdelijk, want een kwartier later wordt duidelijk dat de rechtbank vandaag geen uitspraak doet. Maandag wordt het vonnis pas voorgelezen. Dat is een formaliteit, iets procedureels zegt advocaat Ramazan Demir als hij naar buiten komt. Dit zijn plaatsvervangende rechters. Vonnissen worden alleen gedaan door de rechtbank die daarvoor is aangewezen, maar die rechters zijn met vakantie. Demir gaat uit van vrijspraak. Geerdink: „Volgens mij is dat de enige mogelijke uitkomst. Deze rechters mogen het alleen niet zeggen. Rare situatie.”

Het lijkt erop dat de Turkse staat even een waarschuwing heeft willen afgeven. Een standje voor Geerdink, die wel erg veel schrijft over het gevoelige thema van rechten voor de Koerdische minderheid. En het is „een boodschap van de regering aan buitenlandse journalisten die in een conflictgebied opereren”, zegt Erol Önderoglu, een Turkse persvrijheidsspecialist.

„Intimidatie. Even zeggen dat ‘we je in de gaten houden’”, omschrijft Geerdink het. Ze is niet van plan zich daar iets van aan te trekken. Na een periode waarin de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid merkbaar toenamen, staat daar de afgelopen tijd weer meer druk op, signaleert ze. „Dit is geen uitvinding van president Erdogan. Er is in de geschiedenis van de Turkse republiek nog geen echte persvrijheid geweest. Maar het is teleurstellend dat het nu weer slechter gaat.”

Haar advocaat, die zelf ook wordt vervolgd om iets wat hij heeft gezegd in een zaak tegen 44 Koerdische journalisten, lijkt haar proces de gewoonste zaak van de wereld te vinden. „Buitenlandse journalisten worden in Turkije altijd als een spion gezien”, zegt Demir.