Terugluisteren: 100 jaar Billie Holiday, jazz-legende

Billie Holiday, een van Amerika’s meest invloedrijke jazz-artiesten, werd gisteren 100 jaar geleden geboren. Ze stierf jong, maar liet een indrukwekkend oeuvre achter. Luister naar haar indringende stem en haar meeslepende liedjes.

Billy Holiday in 1956. Foto via ANP.

Als tiener hopeloos op zoek naar werk, klopt Billie Holiday in de jaren 30 aan bij een nachtclub in New York met de vraag of ze er mag werken. Ze mag proefdansen, maar als ze het hele nummer lang hetzelfde danspasje doet, wordt ze afgewezen. De pianist vraagt of ze kan zingen.

Het is het begin van haar indrukwekkende carrière als jazz-zangeres, later zou ze uitgroeien tot een van Amerika’s meest invloedrijke jazz-artiesten.

100 jaar geleden geboren

Als ze nog had geleefd, zou ze gisteren 100 jaar zijn geworden. Dat bleek een mooi excuus voor radiostations en online muziekdiensten om extra aandacht te besteden aan haar fraaie oeuvre.

Zo stond Radio 6 gisteren onder de noemer “Billie Holi-day” de hele dag in het teken van de jazz- en blueszangeres. Ook muziekstreamingdienst 22tracks stelde een fijne playlist samen met 22 klassiekers, ideaal om vanmiddag op te zetten op werk, of voortaan de zondag mee te beginnen. Feel-good-garantie in een uurtje.

Hoe ging het verder met haar carrière?

In de club in de wijk Harlem wordt ze maanden later door jazz-liefhebber John Hammond voorgesteld aan Benny Goodman, muzikant en producer. Met hem neemt ze in november 1933 haar eerste plaat op: Your Mother’s Son-in-Law.

Twee jaar later duikt ze met pianist Teddy Wilson de studio in. Ze produceren een serie platen, waarmee ze haar naam in de jazz-wereld vestigt.

I Cried For You werd een van haar grootste hits:

En ook My Man werd een klassieker:

Vaak gecoverd door andere artiesten

Haar nummers zijn later vaak gecoverd, bijvoorbeeld het meeslepende You’ve changed.

NRC-redacteur Joyce Roodnat schreef over dit liedje in NRC Handelsblad:

“Dat is de song waarmee Billie Holiday jankend definieerde hoe liefdesverdriet de mens lam kan slaan.”

Roerig leven

Billie Holiday werd in 1915 geboren in Philadelphia als Eleanora Fagan. Haar moeder Sadie Fagan was 13 jaar toen ze haar dochter kreeg; haar vader, ook muzikant, was 15 jaar oud.

Als kind deed ze boodschappen voor de ‘dames van plezier’ die werkten in een bordeel dicht bij haar huis. In ruil voor de kattenbelletjes mocht ze luisteren naar platen van Louis Armstrong en Bessie Smith, haar grote voorbeelden.

In de loop van haar leven gebruikte Holiday steeds meer drank en drugs. In 1947 werd zij gearresteerd voor het in bezit zijn van verboden drugs. Op eigen verzoek bracht ze toen een jaar door in een centrum voor verslaafden. Vanwege haar arrestatie mocht ze niet meer zingen in New Yorkse jazzclubs.

Toch stond ze tien dagen na haar vrijlating in een overvolle concertzaal in Carnegie Hall.

Haar verslaving aan heroïne tastte in de loop der jaren haar stem aan, maar niet haar gevoeligheid en techniek. Uiteindelijk kostte haar verslaving haar in 1959, op 44-jarige leeftijd, het leven.

Holiday trouwde twee keer. Drie jaar voor haar dood schreef zij haar autobiografie Lady Sings the Blues, waarin ze onder meer vertelt over haar drugsgebruik, over door de overheid opgelegde ontwenningskuren en over haar relaties met mannen door wie zij vaak werd mishandeld en uitgebuit.

Een van de eerste protestsongs tegen racisme

In haar rijke oeuvre is Strange Fruit nog beslist noemenswaardig: een belangrijk nummer in de muziekgeschiedenis en de zwarte burgerrechtenbeweging. Luister naar Holidays indringende statement tegen racisme:

Amanda Kuyper, muziekredacteur van NRC, schreef vorige maand:

“Billie Holiday, Lady Day, zou dit jaar honderd zijn geworden. Aanleiding genoeg voor een eerbetoonregen aan de zangeres die honderd dagen in één probeerde te leven, maar jong stierf.”

Film over haar leven

Met dezelfde titel als haar boek werd er een film gemaakt over haar leven, met Diana Ross in de hoofdrol.

De Britse krant The Guardian publiceerde gisteren een reeks foto’s van Holiday. Bekijk haar leven in beeld.

Wist je dat? Billie Holiday haar artiestennaam heeft samengesteld door de achternaam van haar vader, Clarence Holiday, te combineren met de naam van haar lievelingsactrice uit haar kinderjaren: Billie Dove?