‘Met 40.000 steunbetuigingen móét de Tweede Kamer de farao bespreken’

Dat zei Arjen Lubach in Zondag met Lubach

illustratie Emmelien Stavast

De aanleiding

Gaat de Tweede Kamer straks discussiëren of Nederland een farao krijgt? Arjen Lubach riep in zijn satirische tv-show Zondag met Lubach zichzelf uit tot de eerste Farao der Nederlanden. Hij lanceerde bovendien een burgerinitiatief: een verzoek aan de Tweede Kamer om een voorstel te bespreken. Lubach benadrukte: „Dat burgerinitiatief is echt.”

Vorige week maakte Lubach bekend dat het burgerinitiatief voldoende steunbetuigingen had: 83.336. Dus wordt het plan binnenkort in de Tweede Kamer besproken, stelt Lubach, want „met 40.000 steunbetuigingen móét de Tweede Kamer de farao bespreken”. Een week eerder zei hij dat ook al toen hij zijn voorstel lanceerde. We checken: moet de Kamer Lubachs voorstel inderdaad bespreken?

En, klopt het?

Een burgerinitiatief moet aan een aantal voorwaarden voldoen. Eén daarvan is dat het door 40.000 mensen gesteund wordt, die hun naam, adres en geboortedatum achter moeten laten. De Commissie voor Verzoekschriften en Burgerinitiatieven, die bestaat uit vertegenwoordigers van de fracties in de Tweede Kamer, bekijkt of er daadwerkelijk 40.000 steunbetuigingen zijn.

In het geval van het initiatief van Lubach komt dat vast goed: zelfs als de helft van de steunbetuigingen niet echt blijkt te zijn, heeft hij nog ruim voldoende steun om het initiatief door te laten gaan.

Is dat alles?

Maar 40.000 handtekeningen zijn niet de enige voorwaarde waar het initiatief aan moet voldoen. Het voorstel wordt dus niet automatisch behandeld als er voldoende steun is. Zo mag het voorstel niet in strijd zijn met de grondwet.

En daar wringt de schoen, vertelt Charles Roovers, griffier van de Commissie voor Verzoekschriften en Burgerinitiatieven. Een farao is namelijk een staatshoofd, en in de Nederlandse grondwet is vastgelegd dat dat in Nederland de koning is. Om een Farao der Nederlanden af te dwingen, moet er dus gediscussieerd worden over de grondwet en dat mag helemaal niet via een burgerinitiatief.

En wat als het initiatief niet de grondwet zou schenden? Dan moet het ook aan andere voorwaarden voldoen: het initiatief mag niet in strijd zijn met ‘diepgewortelde normen en waarden’ in Nederland, en mag het niet over belastingen of begrotingswetten gaan. Ook mag het onderwerp de laatste twee jaar niet al aan de orde zijn geweest in de Kamer.

De Commissie voor Verzoekschriften en Burgerinitiatieven onderzoekt of het voorstel aan de voorwaarden voldoet, en adviseert de Kamer het voorstel wel of niet te behandelen. Maar de Tweede Kamer is niet verplicht om dat advies te volgen.

Over het algemeen worden de initiatieven wel in de Kamer behandeld, ook als ze niet aan de voorwaarden voldoen. Jaarlijks wordt een handvol initiatieven ingediend. Sommige krijgen een eigen debat, andere voldoen niet aan de criteria maar worden in principe in een regulier debat ingebracht. Het is dus een goed gebruik de initiatieven te bespreken. Maar dat is geen formele verplichting, ook niet als het voorstel aan alle voorwaarden voldoet.

In het geval van Lubach is er nog geen advies uitgebracht, omdat het initiatief volgens Roovers nog niet is ingediend. Dat kan kloppen: Lubach kondigde vorige week aan dat hij eerst de steunbetuigingen gaat controleren, en het voorstel dan pas gaat indienen.

Conclusie

Voordat een burgerinitiatief in de Tweede Kamer wordt besproken, moet het aan meer voorwaarden voldoen dan alleen 40.000 steunbetuigingen. Het voorstel van Arjen Lubach zou de grondwet aanpassen en dat mag niet in een burgerinitiatief. De Kamer kan bovendien besluiten het initiatief alsnog niet te bespreken. De uitspraak wordt daarom beoordeeld als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt